Spondiliti ankilozant dhe artriti psoriatik

Shenjat që duhen vlerësuar

• Dhimbje shpine që vazhdon, sidomos kur fillon në moshë të re.
• Ngurtësi mëngjesore dhe dhimbje gjatë natës, me lehtësim nga lëvizja.
• Dhimbje dhe edemë (ënjtje) të artikulacioneve.
• Ënjtje të një gishti të tërë ose dhimbje në thembër.
• Psoriazë në lëkurë ose ndryshime të thonjve.

Artriti psoriatik mund të shfaqet edhe përpara se psoriaza të jetë e dukshme. Jo çdo dhimbje shpine është inflamatore; modeli i simptomave dhe shenjat shoqëruese kanë rëndësi (shih dhimbjen kronike të shpinës). Dhimbja inflamatore e shpinës karakterizohet nga fillimi gradual para moshës 45 vjeç, zgjatja mbi tre muaj, përkeqësimi me pushimin dhe përmirësimi me ushtrimet, ndryshe nga dhimbja mekanike që shtohet me ngarkesën.

Çfarë ndryshon në spondiloartritin aksial dhe në artritin psoriatik

Në spondiloartritin aksial, inflamacioni përqendrohet kryesisht në artikulacionet sakroiliake, mes legenit dhe shtyllës kurrizore, dhe në shtyllën kurrizore. Me kalimin e viteve, inflamacioni kronik mund të çojë në formimin e kockës së re dhe në bashkim të vertebrave (ankilozë), që e bën shtyllën më të ngurtë. Në fillim, radiografia mund të jetë normale. Termi “jo radiografik” përdoret kur nuk shihen ndryshimet karakteristike në radiografi, por vlerësimi klinik ose rezonanca mund të mbështesin diagnozën.

Artriti psoriatik ka disa forma. Mund të prekë pak artikulacione, shumë prej tyre, gishtat ose shtyllën kurrizore. Inflamacioni në vendin ku tendina lidhet me kockën quhet entezit; ënjtja e gjithë gishtit, si “sallam”, quhet daktilit. Këto veçori ndihmojnë në dallimin nga artrozat (osteoartriti) dhe format e tjera të artritit (artriti reumatoid, artriti urik). Prekja e thonjve (gropëza, shkëputje) është një tregues i mundshëm.

Si vendoset diagnoza

Reumatologu shqyrton simptomat, anamnezën familjare dhe ekzaminon shtyllën kurrizore, artikulacionet e lëkurën. Mund të rekomandohen analiza të inflamacionit (VSH, CRP), ekografi artikulare ose imazheri e artikulacioneve sakroiliake. Një rezultat normal i treguesve të inflamacionit nuk e përjashton gjithmonë sëmundjen. HLA-B27, një shënues gjenetik i pranishëm te shumica e pacientëve me spondilit ankilozant por edhe te një pjesë e popullatës së shëndetshme, nuk e vendos i vetëm diagnozën. Radiografia ose rezonanca magnetike mund t’ju rekomandohen në një qendër tjetër sipas rastit, dhe ne interpretojmë rezultatet.

Trajtimi dhe pse ndryshon sipas formës

Trajtimi synon uljen e inflamacionit, ruajtjen e lëvizshmërisë dhe të funksionit. Përfshin aktivitet të përshtatur, fizioterapi dhe barna të zgjedhura sipas formës së sëmundjes: antiinflamatorë josteroidë, barna që modifikojnë ecurinë (DMARD) për prekjen periferike dhe, kur sëmundja mbetet aktive, terapi biologjike (p.sh. anti-TNF). Qetësimi i dhimbjes dhe kontrolli i procesit inflamator janë qëllime të lidhura, por jo identike; barnat që përdoren për artikulacionet periferike nuk kanë të njëjtin efekt në inflamacionin aksial. Prandaj zgjedhja nuk bëhet vetëm nga intensiteti i dhimbjes, por nga vendi dhe aktiviteti i sëmundjes, dëmtimi dhe manifestimet shoqëruese.

Prekja e lëkurës, inflamacioni i syrit (uveiti) ose sëmundja inflamatore e zorrës mund të ndikojnë në përzgjedhjen e terapisë. Përpara disa trajtimeve që ndikojnë në imunitet nevojitet vlerësim për infeksione dhe plan monitorimi. Ushtrimet ruajnë lëvizshmërinë, ndërsa terapia medikamentoze synon inflamacionin; ato plotësojnë njëra-tjetrën.

Çfarë mund të bëni çdo ditë: ushtrimet dhe mbrojtja e funksionit

Në spondiloartrit, lëvizja është pjesë e trajtimit dhe jo vetëm këshillë e përgjithshme. Inflamacioni tenton të shkaktojë ngurtësim, ndërsa ushtrimet e rregullta të shtrirjes dhe të forcimit të muskujve të shpinës, të kërcirit dhe të gjoksit ruajnë lëvizshmërinë e shtyllës dhe të kafazit të kraharorit. Zakonisht rekomandohen ushtrime çdo ditë, të përshtatura nga fizioterapisti, si dhe aktivitete me ngarkesë të ulët mekanike, si noti ose ecja. Ushtrimet bëhen më të lehta pas një dushi të ngrohtë, kur ngurtësia mëngjesore është zbutur. Lëvizja ndihmon për shkak se nxit qarkullimin në artikulacionet sakroiliake dhe shtyllë dhe kufizon humbjen e fleksibilitetit, por nuk e zëvendëson terapinë medikamentoze kur sëmundja është aktive.

Qëndrimi i trupit ka rëndësi. Shtrati me jastëk të ulët, ndërprerja e qëndrimit të gjatë të ulur me ndalesa për shtrirje çdo 30–45 minuta dhe pozicioni ergonomik i vendit të punës zvogëlojnë ngurtësimin. Duhani lidhet me aktivitet më të lartë të sëmundjes dhe me përparim më të shpejtë të ndryshimeve strukturore, ndaj ndalimi i tij është një nga ndërhyrjet më të dobishme. Përveç kësaj, aktiviteti fizik i rregullt ul rrezikun kardiovaskular, që është pak më i lartë te sëmundjet inflamatore kronike. Peshën e shëndetshme e ruani sepse mbipesha lidhet me aktivitet më të lartë të sëmundjes dhe me përgjigje më të dobët ndaj disa barnave.

Barnat antiinflamatore josteroide merren me ushqim, në dozën më të ulët efektive dhe nën udhëzim, sepse ato mund të irritojnë stomakun dhe, te njerëzit me hipertension, sëmundje të zemrës ose të veshkave, kërkojnë kujdes të veçantë. Mos i kombinoni dy antiinflamatorë njëkohësisht. Nëse dhimbja shtohet në mënyrë të pazakontë ose shfaqen simptoma të reja, si syri i kuq me dhimbje, njoftoni mjekun në vend që të vazhdoni të rritni dozën vetë.

Si të përgatiteni për vizitën te reumatologu

Një vizitë e mirë mbështetet te historia e saktë. Shënoni kur filloi dhimbja, çfarë e lehtëson ose e përkeqëson (pushimi apo lëvizja), sa zgjat ngurtësia mëngjesore në minuta, nëse ju zgjon natën dhe në cilat artikulacione ose zona ndjehet. Përmendni psoriazën, ndryshimet e thonjve, episodet e syrit të kuq, diarretë kronike me gjak ose sëmundjen inflamatore të zorrës, si dhe të afërmit me spondilit ose psoriazë. Sillni analizat dhe imazherinë e mëparshme dhe listën e barnave që merrni, përfshirë antiinflamatorët pa recetë dhe suplementet.

Pyetjet që ia vlen t’i bëni: cila është forma e sëmundjes sime dhe sa aktive është; çfarë synojmë me trajtimin; çfarë analizash dhe sa shpesh duhen për monitorim; cilat shenja kërkojnë kontakt të shpejtë; çfarë ushtrimesh janë të përshtatshme; si ndikojnë barnat në planet për shtatzëni ose në vaksinimet. Mos u dekurajoni nëse përmirësimi nuk vjen menjëherë: disa barna kërkojnë javë ose muaj për të arritur efektin e plotë, dhe vlerësimi bëhet me tregues klinikë të aktivitetit, jo vetëm me dhimbjen e ditës së vizitës.

Çfarë vlerësohet gjatë ndjekjes

Reumatologu ndjek jo vetëm dhimbjen, por edhe ngurtësinë, edemën, lodhjen, funksionin dhe analizat. Dhimbja mund të vazhdojë edhe kur inflamacioni është ulur, për shembull nga dëmtimi strukturor ose një problem tjetër; kjo është arsye për rivlerësim të shkakut, jo automatikisht për shtim të trajtimit imunosupresiv. Një plan i mirë ju ndihmon të dalloni përkeqësimin e mundshëm nga një infeksion ose dëmtim mekanik dhe të dini kur duhet kontaktuar ekipi. Ndërprerja e duhanit dhe kontrolli i faktorëve kardiovaskularë janë pjesë e kujdesit afatgjatë. Kontrollet bëhen çdo 6 muaj deri në një vit, ose më shpejt kur mjeku e çmon të arsyeshme. Njoftoni për infeksione ose shtatzëni të planifikuar dhe mos ndryshoni vetë mjekimin.

Kujdesi në Tirana Polyclinic: ofrojmë konsultë reumatologjike, ekografi artikulare dhe koordinim me fizioterapinë sipas nevojës. Interpretojmë analizat dhe materialet imazherike të kryera në klinika të tjera për diagnozën dhe ndjekjen.