Analizat për funksionin e veshkave

Pse kontrollohen veshkat

Veshkat filtrojnë gjakun, largojnë mbetjet dhe rregullojnë lëngjet, kripërat dhe tensionin arterial. Sëmundja kronike e veshkave mund të përparojë për vite pa asnjë simptomë — kur shfaqen ankesat, dëmtimi shpesh është tashmë i avancuar. Zbulimi i hershëm me analiza të thjeshta lejon trajtim që e ngadalëson.

Kush duhet të kontrollohet

• personat me diabet
• personat me hipertension
• personat me sëmundje kardiovaskulare
• histori familjare për sëmundje të veshkave
• përdorim i gjatë i disa barnave (p.sh. anti-inflamatorët)

Shpeshtësia e kontrolleve përcaktohet individualisht — për shumicën e pacientëve me diabet ose hipertension, një herë në vit.

Dy analizat kryesore

1. Kreatinina dhe eGFR

Kreatinina matet në gjak dhe prej saj llogaritet filtrimi glomerular i vlerësuar (eGFR) — sa mirë filtrojnë veshkat.

• eGFR ndikohet nga mosha, masa muskulore dhe gjendja klinike.
• Në raste të përzgjedhura, matja e cistatinës C e bën vlerësimin më të saktë.

2. Raporti albuminë/kreatininë në urinë (ACR)

Mat humbjen e albuminës në urinë — shenjë e hershme e dëmtimit të veshkave, edhe kur eGFR është normal.

• Mostra më e përshtatshme është urina e parë e mëngjesit.
• Temperatura, aktiviteti fizik intensiv, infeksioni urinar dhe menstruacionet mund ta rrisin përkohësisht — prandaj një vlerë e rritur zakonisht përsëritet.

eGFR dhe ACR së bashku përcaktojnë stadin e sëmundjes dhe rrezikun.

Diagnoza kërkon kohë

Një rezultat i vetëm i ndryshuar nuk do të thotë automatikisht sëmundje kronike e veshkave. Diagnoza vendoset kur dëmtimi ose ulja e funksionit zgjat të paktën 3 muaj. Nëse dyshohet dëmtim akut, vlerësimi bëhet menjëherë.

Analiza të tjera

• Analiza e urinës — mund të tregojë gjak, proteina ose shenja infeksioni.
• Urokultura — vetëm kur dyshohet infeksion; nuk vlerëson funksionin e veshkave.
• Kaliumi, natriumi dhe elektrolitet e tjera, ureja, hemograma — dhe, në stadet e avancuara, kalciumi, fosfori e PTH.
• Ureja ndikohet nga hidratimi dhe ushqimi, ndaj nuk interpretohet veçmas.
• Urina 24 orë — vetëm për indikacione të veçanta.
• Ekografia e veshkave — për madhësinë, strukturën, gurët ose pengesat.

Si të mbroni veshkat

• kontrolloni mirë tensionin dhe diabetin
• mos merrni anti-inflamatorë (ibuprofen, diklofenak etj.) për periudha të gjata pa këshillë
• mos ndryshoni vetë dozat e barnave — shumë barna përshtaten sipas eGFR
• shmangni produktet që premtojnë "pastrim të veshkave"
• pini lëngje sipas nevojës, përveç kur mjeku ju i ka kufizuar