Si të kuptoni analizat

Pse bëjmë analiza

Analizat laboratorike ndihmojnë në:

• diagnozë — për të konfirmuar ose përjashtuar një sëmundje
• monitorim — për të ndjekur një sëmundje të njohur ose efektin e një trajtimi
• depistim — për disa sëmundje të caktuara (p.sh. diabeti, kolesteroli), te grupe të caktuara

Nuk ka "paketë që përjashton gjithçka"

Shpesh na kërkohen "analizat e plota" për të qenë të sigurt që gjithçka është në rregull. Në realitet, asnjë paketë nuk i përjashton të gjitha sëmundjet. Për më tepër, analizat e panevojshme:

• mund të japin rezultate pak jashtë normës te njerëz krejtësisht të shëndetshëm (statistikisht, rreth 1 në 20 vlera)
• shkaktojnë ankth dhe çojnë në ekzaminime të tjera, shpesh të panevojshme

Prandaj mjeku zgjedh analizat sipas moshës, rrezikut dhe shqetësimit konkret. Një check-up i mirë është i personalizuar.

Përgatitja

• Jo të gjitha analizat kërkojnë agjërim. Pyesni paraprakisht për ushqimin, lëngjet dhe orarin.
• Uji zakonisht lejohet.
• Mos ndërprisni vetë barnat — përveç kur ju është kërkuar.
• Tregoni për suplementet (sidomos biotinën), antibiotikët e fundit dhe shtatzëninë.

Për udhëzime praktike, shihni faqen Si të jepni saktë mostrat për analizë.

Si të lexoni rezultatet

Intervali referues ("vlerat normale")

Intervali referues përfaqëson vlerat e 95% të njerëzve të shëndetshëm. Kjo do të thotë:

• Një vlerë jashtë intervalit nuk është vetvetiu diagnozë.
• Një vlerë brenda intervalit nuk përjashton çdo sëmundje.
• Intervalet ndryshojnë sipas laboratorit, metodës, moshës dhe gjinisë. Krahasoni gjithmonë me intervalin e shënuar në fletën tuaj.

Ndryshimi në kohë

Shpesh ka më shumë rëndësi tendenca sesa një vlerë e vetme. Ruani rezultatet e mëparshme dhe sillini në vizitë.

Rezultatet kritike

Disa vlera (p.sh. kalium shumë i lartë, glukozë shumë e ulët) konsiderohen kritike dhe laboratori duhet t'jua komunikojë menjëherë. Nëse ju telefonojnë për një rezultat të tillë, ndiqni udhëzimin pa vonesë.

Markerat tumoralë — kujdes

Markerat si CA 15-3, CA 19-9, CA 125 ose CEA nuk janë teste për të zbuluar kancerin te njerëzit pa simptoma. Përdoren në kontekste specifike, kryesisht për ndjekjen e pacientëve me kancer të njohur. Shihni CA 15-3.

Cilësia e mostrës

Identifikimi i saktë, kontenieri i duhur, koha e marrjes, ruajtja dhe transporti ndikojnë te besueshmëria. Disa analiza të specializuara dërgohen në laboratorë referimi; pyesni për afatin e përgjigjes.

Interpretimi nga mjeku

Rezultatet kanë kuptim vetëm bashkë me historinë tuaj, simptomat dhe ekzaminimin. Nëse keni analiza të kryera diku tjetër dhe nuk jeni të sigurt çfarë do të thonë, specialistët mund t'jua interpretojnë.