Ateroskleroza e arterieve karotide

Përmbledhje

Arteriet karotide janë dy arteriet kryesore në të dy anët e qafës që furnizojnë trurin me gjak. Ateroskleroza është grumbullimi i pllakave (kolesterol, inflamacion, kalcium) në murin e tyre. Pllakat mund ta ngushtojnë arterien ose të shkëputin copëza që bllokojnë një enë në tru, duke shkaktuar insult cerebral ose atak ishemik tranzitor (AIT).

Faktorët e rrezikut

Duhanpirja, hipertensioni, kolesteroli i lartë (LDL), diabeti, mosha dhe historia familjare. Shumica e personave me pllaka karotide nuk kanë simptoma.

Gjetja e një pllake nuk do të thotë se do të keni patjetër insult — por është sinjal që rreziku juaj kardiovaskular duhet vlerësuar dhe trajtuar.

Shenjat që nuk duhen pritur — mbani mend "FAST"

• Fytyra — njëra anë bie poshtë kur buzëqeshni
• Armët (krahët) — njëri krah dobësohet ose mpihet
• Speech (të folurit) — i ngatërruar ose i paqartë
• Time (koha) — telefononi 127 menjëherë

Edhe humbja e papritur e shikimit në njërin sy ("një perde që bie") është shenjë urgjence.

Diagnostikimi

• Ekografia Doppler e karotideve — vlerëson pllakat dhe shkallën e ngushtimit.
• Angio-CT ose angio-MR — sipas nevojës, sidomos para një ndërhyrjeje.

Marramendja e vetme, pa shenja të tjera neurologjike, zakonisht nuk shkaktohet nga sëmundja karotide.

Kontrolli rutinë i karotideve te të gjithë të rriturit pa simptoma nuk rekomandohet nga udhëzimet ndërkombëtare. Ekzaminimi ka vlerë kur ka simptoma ose një indikacion të veçantë, sipas vlerësimit të mjekut.

Trajtimi

Trajtimi mjekësor është baza për të gjithë:

• ndërprerja e duhanit
• kontrolli i tensionit
• ulja e LDL-kolesterolit, zakonisht me statina
• kontrolli i diabetit, aktiviteti fizik, ushqyerja e shëndetshme
• antiagregantët (p.sh. aspirina), kur mjeku i rekomandon — mos e filloni vetë aspirinën vetëm për shkak të një gjetjeje të vogël në ekografi

Ndërhyrja — endarterektomia (heqja kirurgjikale e pllakës) ose vendosja e stentit — rekomandohet në ngushtime të rëndësishme, sidomos kur kanë dhënë simptoma. Përfitimi varet nga shkalla e ngushtimit, koha nga simptomat dhe rreziku i procedurës. Jo çdo pllakë ka nevojë për ndërhyrje.

Ndjekja

Plani i kontrolleve caktohet individualisht. Trajtimi ul rrezikun e insultit dhe të infarktit, por nuk e garanton zhdukjen e pllakës. Njohja e shenjave të urgjencës mbetet e rëndësishme gjatë gjithë jetës.