Ndjekja pas insultit cerebral

Çfarë është insulti dhe pse ndjekja ka rëndësi

Insulti ndodh kur një pjesë e trurit humb furnizimin me gjak. Insulti iskemik (rreth 85% e rasteve) shkaktohet nga bllokimi i një arterieje, nga mpiksja që formohet aty (trombozë) ose që vjen nga larg, zakonisht nga zemra (embolizëm), dhe nga ateroskleroza e enëve të mëdha ose e enëve të vogla. Insulti hemorragjik (rreth 15%) shkaktohet nga këputja e një ene brenda trurit ose në hapësirat që e rrethojnë; shkaku më i shpeshtë është hipertensioni i pakontrolluar.

Trajtimi akut, brenda orëve të para, përfshin shpërbërjen e mpiksjes (trombolizë) ose heqjen e saj me kateter (trombektomi) në raste iskemike, dhe ndalimin e hemorragjisë e uljen e presionit në trurin e dëmtuar në raste hemorragjike. Pas daljes nga spitali fillon një fazë po aq e rëndësishme: rikuperimi funksional dhe parandalimi i insultit të dytë. Rreziku i një insulti të ri është më i lartë në muajt e parë dhe mbetet i ngritur për vite, ndaj ndjekja afatgjatë është pjesë e trajtimit.

Çfarë vlerësohet pas daljes nga spitali

Kontrolli përfshin forcën, ecjen, ekuilibrin, të folurit, gëlltitjen dhe aftësinë për aktivitetet e përditshme. Vlerësohen edhe kujtesa dhe përqendrimi, humori, lodhja dhe dhimbja. Merrni epikrizën, listën e barnave, raportet e imazherisë dhe ekzaminimet e mëparshme. Problemet e reja nuk duhen shpjeguar automatikisht me dëmtimin e vjetër: një ndryshim i ri mund të jetë insult i ri ose një sëmundje tjetër.

Pasojat e shpeshta që kërkojnë vëmendje: dobësi dhe spasticitet (ngurtësim muskulor), dhimbje e shpatullës në anën e paralizuar, çrregullime të të folurit (afazi) ose të artikulimit (dizartri), çrregullime të gëlltitjes (disfagi), që rrezikojnë pneumoninë nga aspirimi, depresion (te rreth një e treta e pacientëve), lodhje e theksuar, çrregullime njohëse, krizat epileptike të vona dhe rrëzimet.

Si organizohet rehabilitimi

Rehabilitimi përshtatet me nevojat dhe me synime konkrete të pacientit. Mund të përfshijë fizioterapi (forca, ekuilibri, ecja), terapi të të folurit dhe të gëlltitjes, terapi profesionale (aktivitetet e përditshme) dhe masa për pavarësinë në shtëpi, me ekipin përkatës. Truri ka aftësi përshtatjeje (neuroplasticitet): rikuperimi është më i shpejtë në tre muajt e parë, por përmirësimi mund të vazhdojë për muaj e vite me ushtrime të përsëritura e të qëllimshme. Rikuperimi ndryshon nga personi në person; nuk ka afat ose rezultat të garantuar për të gjithë.

Terapia kognitive-sjellëse dhe stimulimi njohës mund të ndihmojnë në ankth, depresion, lodhje e kujtesë. Familjarët kanë nevojë për udhëzim dhe mbështetje, jo vetëm për listën e barnave.

Si ulet rreziku i përsëritjes

Parandalimi i insultit të dytë mbështetet në trajtimin e shkakut dhe të faktorëve të rrezikut:

• Tensioni arterial është faktori më i rëndësishëm. Pas fazës akute, synimi për shumicën e pacientëve është nën 130/80 mmHg (tension 13 me 8), i arritur gradualisht dhe individualisht (shih hipertensioni arterial).
• Kolesteroli: pas insultit iskemik aterosklerotik rekomandohen statina dhe synim i LDL-kolesterolit nën 70 mg/dL (1.8 mmol/L); shih dislipidemia.
• Antiagregantët (acidi acetilsalicilik, klopidogreli) parandalojnë mpiksjen e trombociteve; antikoagulantët përdoren kur shkaku është fibrilacioni atrial (shih fibrilacioni atrial) ose një burim tjetër kardioembolik. Ata nuk janë të këmbyeshëm dhe nuk nevojiten te çdo pacient; zgjedhja varet nga lloji i insultit.
• Diabeti (shih diabeti tip 2), duhani, alkooli, pesha e tepërt, mungesa e aktivitetit fizik dhe apnea e gjumit duhen trajtuar.
• Arteriet karotide: ngushtimi i rëndësishëm (zakonisht ≥70%) në anën e insultit mund të kërkojë ndërhyrje të shpejtë (shih ateroskleroza e karotideve).

Sipas rastit, nevojitet vlerësim kardiologjik për shkakun embolik: vizitë kardiologjike, EKG, Holter EKG për fibrilacion atrial të përkohshëm dhe ekokardiografi. Imazheria cerebrale e mëtejshme rekomandohet kur ka indikacion.

Çfarë kërkon kujdes në shtëpi

Nëse ka kollë ose mbytje gjatë ngrënies, kërkoni vlerësim të gëlltitjes. Parandaloni rrëzimet (ndriçim, heqja e pengesave, doreza mbajtëse), ndiqni planin e ushtrimeve e të barnave, dhe merrni barnat çdo ditë pa ndërprerje. Përdorni një kuti javore për barnat. Matja e tensionit në shtëpi ndihmon shumë. Njoftoni për ndryshime të humorit, plagë nga qëndrimi i zgjatur ose vështirësi në kujdesin e përditshëm. Kontrollet e rregullta neurologjike dhe kardiologjike, çdo 6 muaj deri në një vit ose më shpejt kur mjeku e çmon të arsyeshme, ndjekin ecurinë, barnat dhe faktorët e rrezikut.

Kujdesi në Tirana Polyclinic: ofrojmë konsultë neurologjike, fizioterapi dhe koordinim me kardiologjinë sipas nevojës. Interpretojmë analizat dhe materialet imazherike të kryera në klinika të tjera.