Mpirjet dhe dhimbjet nervore

Çfarë është neuropatia

Sistemi nervor periferik përbëhet nga nervat që e lidhin trurin dhe palcën kurrizore me muskujt, lëkurën dhe organet. Ai transmeton tri lloje sinjalesh: ndijor (prekja, dhimbja, temperatura, pozicioni i gjymtyrëve), motor (komanda për muskujt) dhe autonom (tensioni, ritmi i zemrës, tretja, djersitja). Kur nervat dëmtohen, çrregullohen këto funksione dhe quhet neuropati periferike.

Neuropatia mund të prekë një nerv të vetëm (mononeuropati, p.sh. sindroma e tunelit karpal, ku shtypet nervi median në kyçin e dorës) ose shumë nerva njëkohësisht (polineuropati). Forma më e zakonshme e polineuropatisë fillon në maja të këmbëve, sepse nervat më të gjatë dëmtohen të parët, dhe përhapet drejt lart në shpërndarje “çorapi”, më vonë edhe në duar (shpërndarje “dorashke”). Mpirja që del nga qafa ose nga shpina dhe zbret në gjymtyrë mund të vijë nga shtypja e rrënjës nervore nga disku ndërvertebral (radikulopati) dhe duhet dalluar gjatë ekzaminimit.

Cilat janë simptomat

• Mpirje dhe formikim (parestezi) në duar ose këmbë, si “shpim gjilpërash”.
• Dhimbje neuropatike: djegëse, therëse, si shkarkim elektrik, shpesh më e fortë natën; mund të shkaktohet edhe nga prekja e lehtë (alodini).
• Ndjeshmëri e ulur ndaj prekjes, dridhjeve dhe temperaturës, që e bën të rrezikshëm hapin mbi sipërfaqe të nxehta ose të ftohta.
• Dobësi muskulore, vështirësi në ekuilibër, rrëzime, “këmbë që zvarriten”.
• Kur preken nervat autonome: marramendje gjatë ngritjes, çrregullime të tretjes dhe të urinimit, ndryshime të djersitjes.

Mund të preket një nerv ose disa nerva, njëanshëm ose dyanshëm; kjo e ndihmon mjekun të ndajë format.

Cilat janë shkaqet

Shkaku më i shpeshtë i polineuropatisë është diabeti: glicemia e lartë për vite dëmton nervat dhe enët që i ushqejnë (shih diabeti tip 2). Shkaqe të tjera të rëndësishme janë:

• mungesat ushqyese, sidomos vitamina B12, folatet dhe vitamina B6 (në teprim ajo e dëmton nervin);
• alkooli i tepërt;
• hipotiroidizmi, sëmundja kronike e veshkave dhe e mëlçisë;
• barna (kimioterapia me platin e taksane, izoniazidi, amiodaroni, metronidazoli në përdorim të gjatë, nitrofurantoina) dhe toksina;
• shtypja e nervave nga ngushtimi anatomik (tunel karpal, nervi ulnar, nervi peroneal) ose nga disku ndërvertebral;
• sëmundje inflamatore dhe autoimune, infeksione (zoster, HIV), diskrazi plazmocitare;
• forma trashëgimore.

Në një pjesë të pacientëve (rreth një e katërta e rasteve) shkaku mbetet i paqartë edhe pas hetimit të plotë.

Si diagnostikohen

Neurologu vlerëson ndjeshmërinë (prekjen, dridhjet me pirun akordues 128 Hz, temperaturën, dhimbjen), forcën, reflekset dhe ecjen. Analizat zgjidhen sipas dyshimit: glicemia dhe HbA1c, vitamina B12, funksioni i tiroides, hemograma, funksioni i veshkave e i mëlçisë, dhe, kur ka tipare jotipike, proteinogrami i serumit. Rezultatet e këtyre analizave interpretohen së bashku me ekzaminimin klinik.

Mund t’ju rekomandohen testimi i përçimit nervor dhe elektromiografia (EMG) në shërbimin përkatës; ato tregojnë nëse dëmtimi prek aksonin ose mielinën, sa i përhapur është dhe a ka shtypje fokale. Rezonanca magnetike e shtyllës ose e nervit kërkohet kur dyshohet shkak strukturor. Këto ekzaminime nuk kërkohen automatikisht te çdo pacient.

Si trajtohen

Trajtimi synon shkakun kur është i trajtueshëm: kontroll më i mirë i glicemisë, zëvendësimi i vitaminës B12 vetëm kur mungon, ndalimi i alkoolit, korrigjimi i tiroides, ndërprerja ose ndryshimi i barit dëmtues, çlirimi i nervit të shtypur. Në neuropatinë diabetike kontrolli i glicemisë, i tensionit dhe i lipideve ngadalëson përparimin.

Dhimbja neuropatike trajtohet me barna të posaçme, sepse analgjezikët e zakonshëm shpesh nuk janë të efektshëm: amitriptilinë, duloksetinë, gabapentin ose pregabalin, ose, për dhimbje të kufizuar, kremra me kapsaicinë. Dozat rriten gradualisht dhe efekti vlerësohet pas disa javësh; opioidet nuk rekomandohen për dhimbjen kronike neuropatike. Fizioterapia, ushtrimet e ekuilibrit dhe mjetet ndihmëse (p.sh. ortoza, bastun) nevojiten kur ka dobësi dhe paqëndrueshmëri. Mos përdorni vitamina ose barna “për nervat” pa vlerësim.

Kujdesi në shtëpi

Nëse ndjeshmëria e këmbëve është e ulur (sidomos në diabet), kontrolloni çdo ditë lëkurën e këmbëve, përdorni këpucë të përshtatshme dhe çorape pa tegela, dhe mos ecni këmbëzbathur. Shmangni burimet e nxehtësisë (shishe me ujë të nxehtë, pllaka ngrohëse) që mund të shkaktojnë djegie pa u ndier. Plagët, qelbëzimet ose skuqja e re kërkojnë kontroll të shpejtë. Sigurojeni shtëpinë kundër rrëzimeve (ndriçim, heqje e qilimave të lirë). Kontrollet e rregullta, çdo 6 muaj deri në një vit ose më shpejt kur mjeku e çmon të arsyeshme, ndjekin ecurinë dhe efektin e barnave.

Kujdesi në Tirana Polyclinic: ofrojmë konsultë neurologjike, interpretim të analizave e të ekzaminimeve të jashtme dhe koordinim me endokrinologjinë e fizioterapinë kur nevojitet.