Marramendjet

Çfarë ndieni gjatë episodit

Fjala “marramendje” e përdorin pacientët për ndjesi shumë të ndryshme, dhe pikërisht dallimi midis tyre orienton shkakun:

• Vertigo: ndjesia se ju ose mjedisi po rrotullohen, shpesh me të përzier. Pothuajse gjithmonë tregon problem të sistemit vestibular, pra të veshit të brendshëm, të nervit vestibular ose të strukturave të trurit që e përpunojnë ekuilibrin.
• Ndjesi e të fikëti (presinkopë): dobësi, errësim i shikimit, zhurmë në vesh, shpesh gjatë ngritjes në këmbë. Lidhet me rënien e përkohshme të rrjedhjes së gjakut në tru.
• Paqëndrueshmëri (disekuilibër): vështirësi në ekuilibër ose ecje, pa ndjesi rrotullimi, e zakonshme te të moshuarit dhe në neuropatitë.
• Marramendje jospecifike: kokë e lehtë, ndjesi “jashtë vetes”, shpesh në ankth ose lodhje.

Këto ndjesi mund të mbivendosen. Kohëzgjatja (sekonda, minuta, orë, ditë) dhe lidhja me pozicionin, me ngritjen, me sforcimin ose me dëgjimin janë të rëndësishme për diagnozën.

Cilat janë shkaqet

Shkaqe vestibulare (veshi i brendshëm), më të shpeshtat për vertigon:

• Vertigoja pozicionale beninje (BPPV): shkaku më i zakonshëm. Kristale të vogla kalciumi (otokonie) lëvizin nga vendi i tyre normal në kanalet gjysmërrethore dhe, kur kokën e ktheni ose ia ndryshoni pozicionin (kthim në shtrat, ngritje, shikim lart), dërgojnë sinjal të gabuar. Krizat zgjasin më pak se një minutë, pa humbje të dëgjimit.
• Neuriti vestibular dhe labirintiti: inflamacion i nervit vestibular ose i labirintit, shpesh pas një infeksioni viral; shkakton vertigo të vazhdueshme të rëndë për ditë; në labirintit shtohet humbja e dëgjimit.
• Sëmundja e Ménière-it: episode vertigoje që zgjasin 20 minuta deri 12 orë me tinitus (zhurmë në vesh), ndjesi mbushjeje në vesh dhe humbje dëgjimi që luhatet.
• Migrena vestibulare: vertigo e përsëritur e lidhur me migrenën, shpesh pa dhimbje koke gjatë episodit.

Shkaqe të tjera: rënia e tensionit arterial gjatë ngritjes (hipotension ortostatik: rënie e tensionit sistolik me 20 mmHg ose më shumë, ose i diastolik me 10 mmHg ose më shumë, brenda 3 minutave pas ngritjes); dehidratimi; anemia (shih anemia nga mungesa e hekurit); hipoglicemia; çrregullime të ritmit të zemrës (aritmitë) dhe stenoza e rëndë e valvulave; ankthi dhe hiperventilimi; si edhe barnat (antihipertensivë, diuretikë, qetësues, antikonvulsantë, antidepresivë).

Më rrallë, marramendja lidhet me një shkak qendror, p.sh. insult ose hemorragji në pjesën e pasme të trurit (qarkullimi vertebrobazilar), tumor ose sklerozë të shumëfishtë, i cili kërkon trajtim urgjent. Kjo është arsyeja pse shenjat shoqëruese neurologjike (shih kutinë e urgjencës) nuk duhen injoruar.

Kur duhet vizita

Kërkoni vlerësim nëse episodet vazhdojnë, përsëriten, shkaktojnë rrëzime, ndërhyjnë në punë ose shoqërohen me ndryshim dëgjimi. Humbja e papritur e dëgjimit në një vesh, me ose pa marramendje, kërkon vlerësim brenda ditëve, sepse trajtimi është më i efektshëm kur fillon herët. Marramendja me dhimbje gjoksi, palpitacione ose të fikët kërkon edhe vlerësim kardiologjik.

Si bëhet vlerësimi

Mjeku shqyrton nxitësit, kohëzgjatjen, simptomat shoqëruese dhe barnat. Ekzaminimi neurologjik përfshin lëvizjet e syve (nistagmusin), ekuilibrin dhe ecjen; te dyshimi për BPPV kryhet manovra diagnostike (Dix-Hallpike). Tensioni matet shtrirë dhe në këmbë për të kapur hipotensionin ortostatik.

Sipas rastit, përdoren analiza (hemogramë, glicemi, elektrolite), EKG ose Holter EKG për të kërkuar aritmi, dhe, kur nevojitet, rekomandohet vlerësim i veçantë i sistemit vestibular në një qendër tjetër. CT-ja dhe rezonanca magnetike nuk nevojiten për çdo episod; kryhen kur ka shenja qendrore, kur ekzaminimi është jonormal ose kur diagnoza mbetet e paqartë.

Si trajtohet dhe si mbroheni

Trajtimi përshtatet me shkakun. BPPV trajtohet me manovra riposicionimi (p.sh. manovra e Epley-t), të cilat kthejnë kristalet në vendin e tyre dhe e zgjidhin vertigon në shumicën e rasteve; barnat nuk e zgjidhin atë. Neuriti vestibular kërkon qetësim të shkurtër të simptomave dhe pastaj rehabilitim vestibular (ushtrime që e stimulojnë trurin të kompensojë). Migrena vestibulare trajtohet si migrena. Hipotensioni ortostatik korrigjohet me hidratim, rishikim të barnave dhe ngritje graduale. Aritmitë, anemia ose hipoglicemia trajtohen në bazë të shkakut.

Barnat qetësuese të vertigos (antihistaminikë, benzodiazepina) përdoren vetëm për ditë të pakta në fazën akute; përdorimi i zgjatur vonon kompensimin e trurit dhe nuk duhet bërë vazhdimisht pa sqaruar shkakun.

Siguria: uluni sapo fillon marramendja, ngrihuni gradualisht, pini mjaftueshëm lëngje, dhe shmangni drejtimin e automjetit, shkallët e larta dhe punën në lartësi gjatë simptomave. Kontrollet e rregullta kur episodet përsëriten, çdo 6 muaj deri në një vit ose më shpejt kur mjeku e çmon të arsyeshme, vlerësojnë ecurinë.

Kujdesi në Tirana Polyclinic: ofrojmë konsultë neurologjike dhe, sipas nevojës, vlerësim kardiologjik dhe interpretim të ekzaminimeve të kryera në klinika të tjera.