Lupusi eritematoz sistemik

Si mund të shfaqet

• Lodhje e vazhdueshme dhe dhimbje ose edemë (ënjtje) të artikulacioneve.
• Skuqje të lëkurës që përkeqësohen nga dielli, shpesh mbi hundë e faqe.
• Plagë në gojë ose rënie flokësh.
• Ndryshim ngjyre të gishtave në të ftohtë (fenomeni Raynaud).
• Edemë të këmbëve ose ndryshime në analizat e urinës.

Këto shenja mund të kenë shkaqe të tjera. Prekja e veshkave mund të zbulohet në analiza edhe pa dhimbje ose simptoma të dukshme.

Si mund të preken organet pa simptoma të dukshme

Autoantitrupat dhe proceset inflamatore mund të dëmtojnë inde të ndryshme. Në veshka, inflamacioni (nefriti lupik) mund të prekë filtrat glomerulë dhe të shkaktojë kalim të proteinave ose të gjakut në urinë (proteinuria dhe hematuria). Në fazat e para pacienti mund të ndihet mirë, ndaj analizat e urinës dhe funksioni renal kanë rëndësi edhe gjatë qetësimit të simptomave të lëkurës ose të artikulacioneve. Lupusi mund të prekë edhe perikardin, pleurën, qelizat e gjakut (anemi, ulje e trombociteve) dhe sistemin nervor.

Prekja e organeve nuk është e njëjtë te çdo pacient. Mjeku vlerëson nëse një simptomë vjen nga lupusi, një sëmundje tjetër, infeksioni ose trajtimi. Temperatura, për shembull, kërkon këtë dallim, sepse shtimi i imunosupresionit në një infeksion mund të jetë i papërshtatshëm.

Si bëhet vlerësimi dhe si interpretohen autoantitrupat

Diagnoza mbështetet në kombinimin e simptomave, ekzaminimit dhe analizave. Mund të kërkohen hemogramë, funksioni i veshkave, analiza urine, autoantitrupa (anti-dsDNA, anti-Sm) dhe nivelet e komplementit sipas dyshimit. Ekzaminimet e zemrës, të mushkërive ose të organeve të tjera rekomandohen sipas gjetjeve.

ANA është i ndjeshëm për shumë raste të lupusit, por mund të jetë pozitiv edhe në gjendje të tjera ose te persona pa sëmundje autoimune; një ANA pozitiv nuk mjafton vetë për diagnozën e lupusit. Rezultatet nuk zëvendësojnë simptomat, ekzaminimin dhe vlerësimin e organeve. Diagnoza dhe aktiviteti i sëmundjes janë dy pyetje të ndryshme: një pacient mund të ketë diagnozë të konfirmuar, por të mos ketë inflamacion aktiv në momentin e kontrollit. Po ashtu, dhimbja ose lodhja nuk nënkuptojnë gjithmonë se nevojitet një terapi më e fortë; mund të kërkojnë hetim për shkaqe të tjera.

Trajtimi dhe balancimi i kontrollit me sigurinë

Mjekimi përshtatet me organet e prekura dhe aktivitetin e sëmundjes. Mund të përfshijë hidroksiklorokinë (baza e trajtimit për shumicën e pacientëve, që ul përkeqësimet), kortikosteroide ose barna që kontrollojnë përgjigjen imunitare. Për disa barna nevojiten kontrolle të posaçme, përfshirë vlerësimin e syve. Trajtimi synon kontroll të qëndrueshëm të inflamacionit dhe mbrojtjen e organeve, duke kufizuar efektet anësore. Kortikosteroidet mund të jenë të nevojshme në situata të caktuara, por përdorimi i zgjatur kërkon vlerësim të rreziqeve dhe përpjekje për dozën e përshtatshme më të ulët.

Mjekimet që ndikojnë në imunitet kërkojnë monitorim të individualizuar; diskutohen infeksionet, vaksinimet, shëndeti i kockave dhe fertiliteti.

Kujdesi i përditshëm: dielli, infeksionet, kockat dhe zemra

Rrezatimi ultravjollcë mund të nxisë përkeqësimin e lupusit, si në lëkurë ashtu edhe në mënyrë sistemike. Përdorni krem mbrojtës me spektër të gjerë dhe faktor të lartë (SPF 50) çdo ditë, edhe në ditë me re, vendoseni sërish çdo dy orë gjatë qëndrimit jashtë, vishni veshje me mëngë të gjata dhe kapelë dhe shmangni orët e diellit të fortë. Disa drita fluoreshente dhe fotokopjuesit emetojnë sasi të vogla të UV, por rëndësi praktike ka kryesisht dielli.

Sepse sëmundja dhe trajtimi ndikojnë në imunitet, infeksionet kërkojnë vëmendje. Larja e dorëve, vaksinimet e rekomanduara nga mjeku (gripi sezonal, pneumokoku) dhe kontakti i shpejtë me ekipin për temperaturë ose simptoma urinare janë masa praktike. Vaksinat me viruse të gjalla vlerësohen veçmas gjatë imunosupresionit. Kockat kërkojnë mbrojtje, sidomos nëse keni marrë kortikosteroide për kohë të gjatë: marrja e mjaftueshme e kalciumit nga ushqimi, vitamina D sipas matjes dhe aktiviteti me ngarkesë. Lupusi lidhet me rrezik kardiovaskular më të lartë, ndaj tensioni arterial, lipidet dhe glicemia kontrollohen rregullisht dhe duhani ndalohet; duhani zvogëlon edhe efektin e hidroksiklorokinës.

Lodhja është ankesa më e shpeshtë dhe nuk korrespondon gjithmonë me aktivitetin e sëmundjes. Aktiviteti fizik gradual, gjumi i rregullt dhe trajtimi i depresionit ose i anemisë, kur ekzistojnë, e zvogëlojnë. Mbajtja e një ditari simptomash ndihmon mjekun të dallojë përkeqësimin e vërtetë nga lodhja e zakonshme.

Kontrollet që duhen dhe pyetjet për mjekun

Çdo vizitë përfshin zakonisht tensionin, peshën, ekzaminimin e lëkurës dhe të artikulacioneve, hemogramën, kreatininën, analizën e urinës me raportin proteinë/kreatininë dhe, sipas rastit, anti-dsDNA dhe komplementin. Pacientët që marrin hidroksiklorokinë kontrollohen në okulist periodikisht, sepse përdorimi i zgjatur mund të ndikojë në retinë; shumica e rasteve fillojnë kontrollin vjetor pas disa vjetësh trajtimi. Sillni listën e barnave dhe raportet e mëparshme.

Pyetjet e dobishme: cilat organe janë prekur dhe cili është qëllimi i trajtimit; sa kohë do të marr hidroksiklorokinë; si e ul dozën e kortikosteroideve; çfarë infeksionesh dhe vaksinimesh duhen vënë në plan; kur mund të planifikoj shtatzëni; cilat simptoma kërkojnë kontakt të shpejtë (ënjtje e re, urinë me shkumë ose gjak, dhimbje gjoksi me frymëmarrje, dhimbje koke e fortë e pazakontë).

Kujdesi i përditshëm, shtatzënia dhe ndjekja

Mbrohuni nga dielli (krem me faktor të lartë, kapelë, shmangie e diellit të drejtpërdrejtë), mos pini duhan dhe përshtateni aktivitetin me gjendjen. Mos e ndryshoni trajtimin pa konsultë. Planifikimi i shtatzënisë diskutohet përpara, që sëmundja dhe barnat të vlerësohen në kohë; disa barna duhen përshtatur përpara shtatzënisë, ndërsa ndalimi i pakontrolluar i terapive të përshtatshme mund të rrisë aktivitetin e sëmundjes. Planifikimi bëhet bashkë me reumatologun dhe gjinekologun (planifikimi familjar).

Kontrollet vlerësojnë simptomat, analizat dhe efektet e trajtimit çdo 6 muaj deri në një vit, ose më shpejt kur mjeku e çmon të arsyeshme. Shënoni ndryshimet e reja dhe merrni raportet e mëparshme; edhe në periudhat kur ndiheni mirë, vazhdoni kontrollet sipas planit.

Kujdesi në Tirana Polyclinic: ofrojmë konsultë reumatologjike, analiza laboratorike sipas indikacionit dhe koordinim me nefrologjinë, kardiologjinë e specialitetet e tjera. Interpretojmë edhe ekzaminimet e kryera jashtë klinikës.