Sëmundja kronike e veshkave

Çfarë tregojnë kreatinina, eGFR dhe albumina në urinë

Veshkat filtrojnë gjakun, largojnë mbetjet metabolike dhe rregullojnë ujin, elektrolitet dhe tensionin arterial. Kreatinina në gjak është një produkt i muskujve që hiqet nga veshkat; vlera e saj përdoret për të llogaritur eGFR, vlerësimin e shpejtësisë së filtrimit glomerular. Një eGFR nën 60 ml/min për më shumë se tre muaj tregon ulje të funksionit. Kreatinina varet nga masa muskulore, ndaj interpretohet me moshën dhe gjininë.

Dëmtimi përfshin edhe albuminurinë, kalimin e proteinës albuminë në urinë, që matet me raportin albuminë/kreatininë në një mostër urine. Funksioni mund të jetë i ruajtur ndërsa albuminuria tregon dëmtim të filtrave; prandaj stadifikimi mbështetet te të dyja (shih proteinuria dhe hematuria). Një vlerë e vetme jashtë normës nuk mjafton: konfirmohet me përsëritje pas disa javësh.

Shkaqet dhe faktorët e rrezikut

Shkaqet më të shpeshta janë diabeti dhe hipertensioni arterial (shih nefropatia diabetike dhe hipertensive). Të tjera janë glomerulonefritet, sëmundja polikistike, pengesat e rrugëve urinare, gurët e përsëritur, infeksionet e përsëritura dhe përdorimi i zgjatur i disa barnave, veçanërisht antiinflamatorëve josteroidë. Mosha, historia familjare dhe sëmundjet e zemrës rrisin rrezikun.

Pse simptomat vonojnë

Veshkat kanë rezervë funksionale të madhe, kështu që simptomat shfaqen shpesh kur funksioni është ulur ndjeshëm. Mund të ketë lodhje, ënjtje (edemë) të kyçeve e të qepallave, urinim më të shpeshtë natën, ulje oreksi, kruajtje, të përziera dhe dispne. Anemia, tensioni i lartë dhe çrregullimet e mineraleve bëhen më të shpeshta në stadet e avancuara. Për këtë arsye personat me diabet, hipertension ose histori familjare kontrollohen çdo vit edhe pa ankesa.

Trajtimi dhe synimi i ngadalësimit të progresionit

Qëllimi është të ngadalësohet përkeqësimi dhe të zvogëlohet rreziku kardiovaskular, sepse sëmundja e veshkave rrit ndjeshëm rrezikun e infarktit dhe të insuficiencës kardiake. Kontrollohet tensioni (zakonisht synohet nën 130/80 mmHg, tension 13 me 8, sipas rastit), glicemia, lipidet dhe pesha. Disa barna mbrojnë veshkat sidomos kur ka albuminuri, por zgjedhja dhe doza bëhen nga mjeku sipas funksionit dhe kaliumit.

Shmangni antiinflamatorët josteroidë pa këshillë mjekësore dhe suplementet e paverifikuara. Doza e disa barnave përshtatet me eGFR. Pas ekzaminimeve me kontrast në qendra të tjera, funksioni mund të rivlerësohet. Në stadet e avancuara diskutohet përgatitja për zëvendësim të funksionit (dializë ose transplant), që kryhet në qendra të specializuara jashtë klinikës sonë.

Ushqimi dhe zakonet e përditshme për mbrojtjen e veshkave

Ushqimi në sëmundjen kronike të veshkave individualizohet sipas stadit, analizave dhe sëmundjeve shoqëruese; nuk ka një dietë të vetme për të gjithë. Parimi më i qëndrueshëm është kufizimi i kripës në rreth 5 g në ditë (afërsisht një lugë çaji pa grumbull), sepse natriumi e rrit tensionin, e shton proteinurinë dhe e dobëson efektin e disa barnave mbrojtëse. Praktikisht, kjo do të thotë të shmangni ushqimet e përpunuara (mish i tymosur, djathëra të kripur, supa të gatshme, bukë dhe pasta të kripura në sasi të mëdha) dhe të shtoni erëza e barishte në vend të kripës.

Proteinat nuk duhet të jenë të tepërta, sepse ngarkesa e madhe e proteinave rrit punën e filtrimit; në stadet e avancuara mjeku ose nutricionisti mund të rekomandojë një marrje të moderuar, rreth 0,8 g për kilogram peshe në ditë, por kufizimi i tepruar rrezikon të shkaktojë kequshqyerje, ndaj nuk duhet të bëhet pa udhëzim. Kaliumi dhe fosfori kufizohen vetëm kur analizat tregojnë nivele të larta; në atë rast mjeku udhëzon për frutat, perimet dhe produktet e përpunuara me aditivë fosforikë. Shmangni zëvendësuesit e kripës me kalium dhe suplementet bimore pa këshillë, sepse disa janë nefrotoksikë.

Lëngjet nuk kufizohen përveçse kur ka insuficiencë të avancuar ose edemë; pirja e mjaftueshme e ujit mbron veshkat, por pirja e tepërt nuk i “pastron”. Aktiviteti fizik mesatar, të paktën 150 minuta në javë, ul rrezikun kardiovaskular. Ndërprerja e duhanit ngadalëson përparimin e sëmundjes. Kujdes me barnat pa recetë: ibuprofeni, naproksenit dhe diklofenaku mund të dëmtojnë veshkat, sidomos nëse keni dehidrim ose merrni diuretikë dhe barna për tensionin.

Çfarë të bëni në ditët e sëmura dhe si të përgatiteni për vizitën

Kur keni të vjella, diarre ose temperaturë dhe nuk mund të pini mjaftueshëm, rrezikoni dehidrimin, i cili mund të përkeqësojë papritur funksionin e veshkave. Në këtë situatë mjeku mund t’ju këshillojë të ndalni përkohësisht disa barna (diuretikë, frenues të sistemit renin-angiotensinë, metforminë, antiinflamatorë) deri në rikuperim; mos i ndërprisni vetë, por kontaktoni ekipin. Njoftoni çdo mjek ose radiolog para ekzaminimeve me kontrast iodik, që në raste të caktuara kërkojnë përgatitje.

Para vizitës sillni vlerat e mëparshme të kreatininës, eGFR dhe urinës (e rëndësishme është tendenca në kohë), matjet e tensionit në shtëpi dhe listën e barnave e të suplementeve. Pyetjet e dobishme: në cilin stad jam dhe cila është shpejtësia e përparimit; cilat barna më mbrojnë dhe cilat duhet shmangur; çfarë synimi tensioni kam; çfarë dietë konkrete më përshtatet; kur duhet të filloj të mendoj për ndërhyrje të ardhshme. Mbani një ditar të tensionit dhe të peshës: shtimi i shpejtë i peshës me ënjtje tregon mbajtje lëngjesh dhe duhet të njoftohet.

Ndjekja dhe shërbimet

Funksioni renal, albuminuria, elektrolitet, hemoglobina dhe tensioni kontrollohen çdo 6 muaj deri në një vit, ose më shpejt kur mjeku e çmon të arsyeshme, dhe më shpesh në stade të avancuara ose pas ndryshimit të terapisë. Njoftoni për të vjellë, diarre të zgjatur ose temperaturë, sepse mund të kërkojnë ndryshim të përkohshëm të barnave.

Kujdesi në Tirana Polyclinic: ofrojmë konsultë nefrologjike, ekografi abdominale që vlerëson madhësinë dhe strukturën e veshkave dhe interpretim të analizave. Ekzaminime të tjera imazherike rekomandohen në një qendër tjetër dhe rezultatet interpretohen nga specialisti.