Sëmundjet e gjëndrave mbiveshkore

Cilat janë çrregullimet kryesore

Surrenalet kanë dy pjesë: korteksin, që prodhon kortizolin (hormoni i përgjigjes ndaj stresit dhe i metabolizmit), aldosteronin (që rregullon kaliumin, natriumin dhe tensionin) dhe androgjene, dhe medulën, që prodhon katekolaminat (adrenalinën dhe noradrenalinën).

• Insuficienca mbiveshkore: prodhim i pamjaftueshëm i kortizolit, ndonjëherë edhe i aldosteronit.
• Sindroma Cushing: ekspozim i zgjatur ndaj kortizolit të tepërt, shpesh nga barna kortikosteroide, ose nga tumore të hipofizës ose të surrenaleve.
• Hiperaldosteronizmi primar: tepricë aldosteroni, e lidhur me hipertension dhe ndonjëherë kalium të ulët.
• Feokromocitoma: tumor i rrallë që mund të prodhojë katekolamina dhe të shkaktojë episode hipertensioni.
• Formacione të zbuluara rastësisht (incidentaloma): kërkojnë vlerësim të karakteristikave dhe të prodhimit hormonal.

Cilat shenja kërkojnë vlerësim

Mungesa e kortizolit mund të shoqërohet me lodhje, dobësi, humbje oreksi, rënie në peshë, dhimbje barku dhe marramendje; në insuficiencën primare mund të shfaqet edhe errësim i lëkurës. Kortizoli i tepërt mund të shkaktojë shtim në peshë me fytyrë të rrumbullakët dhe yndyrë në qafë e shpinë, dobësi muskulore, mavijosje të lehta dhe strija të gjera me ngjyrë vjollcë. Hipertensioni i vështirë për t’u kontrolluar, kaliumi i ulët ose episode me dhimbje koke, djersitje dhe palpitacione mund të kërkojnë hetim hormonal. Këto simptoma kanë edhe shkaqe të tjera, shpesh më të zakonshme.

Si diagnostikohen

Analizat përzgjidhen sipas dyshimit: kortizol dhe ACTH, testime të posaçme për tepricë kortizoli (kortizol i pështymës në mbrëmje, testi i shtypjes me deksametazon), aldosteron e reninë, ose metanefrina në plazmë ose urinë. Koha e marrjes së mostrës, barnat dhe kushtet e testimit ndikojnë në rezultat; një kortizol i matur rastësisht nuk diagnostikon vetë çdo çrregullim. Për sqarimin e formacioneve mund t’ju rekomandohet CT ose rezonancë magnetike në një qendër të përshtatshme. Një formacion nuk do të thotë automatikisht kancer; shumica e incidentalomave janë adenoma beninje.

Si trajtohen

Trajtimi mund të përfshijë zëvendësim hormonal (hidrokortizon dhe, kur nevojitet, fludrokortizon), barna që kontrollojnë tepricën hormonale ose kirurgji. Zgjedhja përshtatet me diagnozën. Personat me insuficiencë mbiveshkore kanë nevojë për plan të shkruar për sëmundjet akute (dyfishim ose trefishim i dozës gjatë etheve, dhe injeksion kur nuk mbahen barnat nga goja) dhe për kartë paralajmëruese. Mos ndërprisni papritur kortikosteroide të përdorura afatgjatë, sepse mund të shkaktojnë krizë adrenale, dhe mos ndryshoni skemën pa udhëzim. Kontrollet bëhen çdo 6 muaj deri në një vit, ose më shpejt kur mjeku e çmon të arsyeshme.

Kujdesi në Tirana Polyclinic: ofrojmë konsultë endokrinologjike, interpretim të analizave e të imazherisë së jashtme dhe orientim për hetimin e trajtimin e specializuar.