Ciroza e mëlçisë

Përmbledhje

Ciroza është faza e fundit e shumë sëmundjeve kronike të mëlçisë. Pas vitesh dëmtimi, indi normal i mëlçisë zëvendësohet me ind fibrotik dhe me nyje rigjeneruese. Kjo ndryshon strukturën e organit, pengon qarkullimin e gjakut përmes tij dhe ul aftësinë e mëlçisë për të kryer funksionet e saj.

• Ciroza e kompensuar — mëlçia ende funksionon mjaftueshëm; pacienti shpesh nuk ka simptoma.
• Ciroza e dekompensuar — shfaqen komplikacione si asciti, hemorragjia nga variçet, verdhëza ose encefalopatia hepatike.

Simptomat

Në fillim mund të mos ketë asnjë shenjë. Më vonë mund të shfaqen:

• lodhje dhe humbje oreksi
• verdhëz (ikter) dhe kruarje e lëkurës
• ënjtje e këmbëve dhe grumbullim lëngu në bark (ascit)
• nxirje të lehta në lëkurë, gjakderdhje nga hundët ose mishrat e dhëmbëve
• konfuzion, përgjumje ose ndryshim i sjelljes (encefalopati hepatike)

Shkaqet

• hepatiti B ose C kronik (hepatiti D mund ta rëndojë hepatitin B)
• konsumi i tepërt i alkoolit
• sëmundja steatotike e mëlçisë e lidhur me çrregullimet metabolike (mbipesha, diabeti)
• sëmundje autoimune, biliare ose të trashëguara

Jo çdo person me steatozë hepatike zhvillon cirozë — rreziku varet nga shkalla e fibrozës dhe faktorët shoqërues.

Komplikacionet

• Hipertensioni portal dhe variçet ezofageale, që mund të gjakosin
• asciti dhe infeksioni i tij
• encefalopatia hepatike
• dëmtimi i veshkave
• kanceri hepatocelular (i mëlçisë)

Diagnostikimi

• Analizat e gjakut: AST dhe ALT tregojnë dëmtimin e qelizave; albumina, bilirubina, INR dhe trombocitet japin informacion për funksionin e mëlçisë dhe hipertensionin portal.
• Ekografia abdominale vlerëson pamjen e mëlçisë, shpretkën dhe praninë e ascitit.
• Elastografia mat ngurtësinë e mëlçisë dhe ndihmon në vlerësimin e fibrozës — është ekzaminim i ndryshëm nga ekografia e zakonshme.
• Biopsia përdoret vetëm në raste të përzgjedhura.

Trajtimi

1. Trajtimi i shkakut — antiviralë për hepatitet, ndërprerje e plotë e alkoolit, kontroll i peshës dhe diabetit. Kjo mund ta ngadalësojë sëmundjen dhe, në disa raste, të përmirësojë fibrozën.
2. Parandalimi dhe trajtimi i komplikacioneve — p.sh. diuretikë për ascitin, beta-bllokues jo selektivë për variçet, procedura endoskopike.
3. Transplanti i mëlçisë vlerësohet në sëmundjen e avancuar.

Mos filloni dhe mos ndërprisni barna vetë; shumë barna, edhe pa recetë, ndikojnë te mëlçia e dëmtuar.

Jetesa me cirozë

• Alkool: zero.
• Mos merrni suplemente bimore ose "detoksifikuese" pa këshillë mjekësore. Për dhimbje, paracetamoli në doza të ulëta është zakonisht më i sigurt se anti-inflamatorët, por pyesni mjekun.
• Ushqyerja duhet të jetë e mjaftueshme në proteina — kufizimi i proteinave nuk rekomandohet si rutinë. Kripa kufizohet kur ka ascit.
• Ekografi çdo 6 muaj (shpesh me alfa-fetoproteinë) për zbulimin e hershëm të kancerit të mëlçisë.
• Vaksinimi kundër hepatitit A dhe B, gripit dhe pneumokokut, sipas këshillës së mjekut.