Hepatiti C

Çfarë është hepatiti C

Hepatiti C shkaktohet nga virusi i hepatitit C (HCV), që infekton qelizat e mëlçisë. Infeksioni i ri (akut) shpesh kalon pa u vënë re. Te shumica e personave, por jo te të gjithë, virusi mbetet në organizëm dhe infeksioni bëhet kronik; një pjesë e personave e eliminojnë virusin vetë në muajt e parë.

Infeksioni kronik shkakton inflamacion të ngadaltë të mëlçisë. Pas shumë vitesh (zakonisht dy dekada ose më shumë, dhe më shpejt kur ka alkool ose bashkëinfeksion me HBV apo HIV), një pjesë e pacientëve zhvillojnë fibrozë të avancuar, cirozë dhe më rrallë kancer të mëlçisë. Pikërisht ky zhvillim i heshtur është arsyeja pse infeksioni duhet kërkuar dhe jo pritur të japë ankesa.

Lajmi i mirë është se, ndryshe nga shumë sëmundje kronike, hepatiti C mund të shërohet: trajtimi sot e eliminon virusin te shumica e pacientëve dhe e ndalon dëmtimin e mëtejshëm të mëlçisë.

Si transmetohet

HCV transmetohet kur gjaku i një personi të infektuar, edhe në sasi mikroskopike, hyn në gjakun e një personi tjetër. Rrugët kryesore janë:

• ndarja ose ripërdorimi i gjilpërave dhe i pajisjeve për injektim droge;
• procedura mjekësore, dentare, tatuazhe ose pirsing me instrumente të pasterilizuara, sidomos në vende me kontroll të dobët të infeksioneve;
• transfuzione gjaku ose produkte gjaku të marra para futjes së testimit të sigurt të gjakut;
• më rrallë: sende personale që mbajnë gjak (brisqe, furça dhëmbësh), marrëdhënie seksuale me kontakt gjaku dhe nga nëna te foshnja gjatë lindjes.

Hepatiti C nuk transmetohet me përqafim, puthje, shtrëngim duarsh, ushqim ose gota të përbashkëta, kollitje ose kontakt të zakonshëm shoqëror. Nuk ekziston vaksinë për hepatitin C, dhe një person që është shëruar mund të infektohet përsëri, prandaj parandalimi mbetet i rëndësishëm.

Simptomat

Shumica e personave nuk kanë asnjë simptomë, as në fillim as me vite. Kur shfaqen, ato janë të përgjithshme: lodhje, ulje oreksi, të përziera, diskomfort në pjesën e sipërme të djathtë të barkut, ndonjëherë temperaturë dhe, rrallë, verdhëz. Në fazat e avancuara të cirozës mund të shfaqen ënjtje e barkut dhe e këmbëve, hematoma të lehta, kruajtje, konfuzion ose gjakderdhje nga variçet ezofageale.

Për shkak se infeksioni është “i heshtur”, mungesa e simptomave nuk e përjashton hepatitin C dhe nuk tregon se mëlçia është e padëmtuar.

Kush duhet të testohet dhe si bëhet diagnoza

Testimi rekomandohet te personat që mund të kenë qenë të ekspozuar: injektim droge (edhe një herë në të kaluarën), transfuzione ose procedura mjekësore e dentare me rrezik, tatuazhe ose pirsing në kushte jo të sigurta, hemodializë, kontakt me gjak të infektuar, nëna me hepatit C, ALT i rritur pa shkak të qartë. Disa udhëzues, si ato të CDC, rekomandojnë që çdo i rritur të testohet të paktën një herë në jetë dhe çdo grua gjatë çdo shtatzënie.

1. Anti-HCV (antitrupat): tregon kontakt me virusin, aktual ose të kaluar. Një rezultat negativ mund të duhet përsëritur pas disa muajsh nëse ekspozimi ka qenë i fundit.
2. HCV-RNA: nëse antitrupat janë pozitivë, ky test tregon nëse ka infeksion aktual. Antitrupat pozitivë me RNA negative tregojnë infeksion të kaluar që është shëruar vetë ose me trajtim.
3. Vlerësimi i mëlçisë: ALT/AST (shih transaminazat e rritura), hemogrami (trombocitet), albumina, ekografia abdominale dhe vlerësimi i fibrozës me indekse në gjak ose elastografi. Ky vlerësim tregon nëse ka cirozë, që ndryshon ndjekjen pas trajtimit.

Ekografia nuk e zëvendëson testimin për virusin: një mëlçi me pamje normale në ekografi mund të ketë infeksion aktiv.

Trajtimi

Trajtimi bëhet me antiviralë me veprim të drejtpërdrejtë, tableta që merren çdo ditë për zakonisht 8–12 javë. Sipas CDC, ato e shërojnë infeksionin te më shumë se 95% e pacientëve dhe zakonisht kanë pak efekte anësore (lodhje, dhimbje koke, të përziera). Trajtimi rekomandohet pothuajse për të gjithë personat me infeksion aktual, përveç rasteve të veçanta si shtatzënia.

• Kryejeni kursin deri në fund dhe mos ndërprisni vetë, edhe kur ndiheni mirë.
• Njoftoni mjekun për të gjitha barnat tuaja. Disa antivirale ndërveprojnë me barna të tjera. Për shembull, një ndërveprim i rëndësishëm njihet midis disa antiviralëve të hepatitit C (me sofosbuvir) dhe amiodaronit, që mund të shkaktojë ritëm shumë të ngadaltë të zemrës. Edhe statinat, antikoagulantët dhe barnat kundër epilepsisë mund të kërkojnë rregullim.
• Shërimi konfirmohet me HCV-RNA të negativ 12 javë ose më shumë pas përfundimit të trajtimit (përgjigje virologjike e qëndrueshme).
• Nëse trajtimi dështon, specialisti zgjedh një skemë tjetër.

Pacientët me cirozë ose fibrozë të avancuar kanë nevojë për mbikëqyrje të vazhdueshme edhe pas shërimit nga virusi, sepse rreziku për kancer të mëlçisë nuk zhduket plotësisht: zakonisht rekomandohet ekografia abdominale çdo 6 muaj. Alkooli e rëndon dëmtimin e mëlçisë dhe duhet shmangur ose kufizuar rreptësisht.

Si mbrohen familjarët dhe çfarë të bëni në jetën e përditshme

• Mos ndani brisqe, furça dhëmbësh, prerëse thonjsh ose gjilpëra. Mbuloni plagët e hapura.
• Tatuazhe dhe pirsing vetëm në ambiente të licencuara me instrumente të sterilizuar.
• Marrëdhëniet seksuale janë rrezik i ulët, por prezervativi rekomandohet kur ka kontakt me gjak ose kur ka infeksione të tjera seksuale.
• Kontaktet familjare nuk kanë nevojë të izolohen; testimi i tyre vendoset nga mjeku sipas rastit.
• Foshnjat e lindura nga nëna me hepatit C testohen sipas protokollit pediatrik; infeksioni nga nëna te foshnja është i rrallë.
• Diskutoni me mjekun çdo bar, produkt bimor ose suplement përpara përdorimit, sidomos gjatë trajtimit antiviral.