Gurët në tëmth (kolelitiaza)

Përmbledhje

Fshikëza e tëmthit është një qeskë e vogël nën mëlçi që grumbullon tëmthin (biliarin) dhe e derdh në zorrë pas ngrënies. Gurët formohen kur përbërësit e tëmthit — më shpesh kolesteroli, më rrallë pigmentet biliare — ngurtësohen.

Shumë persona kanë gurë pa asnjë simptomë dhe i zbulojnë rastësisht në ekografi.

Simptomat

Kolika biliare — simptoma tipike:

• dhimbje e fortë dhe e qëndrueshme në pjesën e sipërme djathtas ose në mes të barkut
• mund të përhapet në shpinë ose në shpatullën e djathtë
• zgjat zakonisht nga 30 minuta deri në disa orë, shpesh pas një vakti të yndyrshëm ose natën
• mund të shoqërohet me të përziera dhe të vjella

Fryrja, gazrat dhe tretja e vështirë janë ankesa jospecifike dhe nuk provojnë që gurët janë shkaku.

Komplikacionet

• Kolecistiti akut — inflamacion i fshikëzës: dhimbje që nuk kalon, temperaturë.
• Gurë në kanalin biliar kryesor — mund të shkaktojnë verdhëz.
• Kolangiti — infeksion i kanaleve biliare: dhimbje, temperaturë me të dridhura dhe verdhëz.
• Pankreatiti biliar — inflamacion i pankreasit: dhimbje e fortë në mes të barkut që shkon në shpinë.

Faktorët e rrezikut

Gjinia femërore, mosha mbi 40 vjeç, historia familjare, shtatzënia, mbipesha, humbja e shpejtë në peshë (p.sh. pas dietave drastike ose kirurgjisë bariatrike) dhe disa sëmundje.

Diagnostikimi

• Ekografia abdominale — ekzaminimi i parë dhe më i saktë për gurët në fshikëz.
• Analizat e gjakut — kur dyshohet inflamacion, infeksion ose bllokim (hemogramë, bilirubinë, enzimat e mëlçisë, lipaza).
• MRCP (kolangio-rezonancë) ose ekoendoskopia — kur dyshohen gurë në kanalin biliar.
• ERCP — përdoret kryesisht për trajtim (heqjen e gurëve nga kanali), jo si ekzaminim diagnostik rutinë, sepse ka rreziqe.

Trajtimi

• Gurët pa simptoma zakonisht nuk kërkojnë ndërhyrje.
• Gurët me simptoma: rekomandohet kolecistektomia laparoskopike — heqja e fshikëzës me disa prerje të vogla. Shtrimi zakonisht zgjat një ditë.
• Kolecistiti akut kërkon vlerësim të hershëm në spital; operacioni bëhet shpesh brenda javës së diagnozës, kur gjendja e lejon.
• Gurët në kanal hiqen me ERCP, para ose pas heqjes së fshikëzës.
• Acidi ursodeoksikolik ka rol të kufizuar te pacientë të përzgjedhur dhe nuk zëvendëson kirurgjinë.

Mos e trajtoni vetë me qetësues dhimbjen e fortë që nuk kalon.

Pas heqjes së fshikëzës

Shumica e njerëzve jetojnë plotësisht normalisht pa fshikëzë tëmthi. Ushqimi rifillon gradualisht. Disa persona kanë diarre pas ngrënies; nëse vazhdon, ekziston trajtim specifik.