Sëmundja Crohn

Përmbledhje

Sëmundja Crohn është një formë e sëmundjes inflamatore të zorrës. Ndryshe nga koliti ulceroz, mund të prekë çdo pjesë të aparatit tretës — nga goja deri te anusi — më shpesh ileumin (fundin e zorrës së hollë) dhe kolonin. Inflamacioni mund të përfshijë gjithë trashësinë e murit të zorrës dhe shfaqet në zona të ndërprera, me pjesë të shëndetshme midis tyre.

Sëmundja ecën me periudha aktiviteti dhe qetësie. Nuk është ngjitëse.

Simptomat

• diarre e zgjatur
• dhimbje barku, shpesh në pjesën e poshtme djathtas
• lodhje, anemi, rënie në peshë, ndonjëherë temperaturë
• afta në gojë
• fistula ose abscese rreth anusit
• inflamacion i syve, lëkurës ose kyçeve

Shkaqet

Sëmundja lind nga ndërveprimi i gjenetikës, sistemit imunitar, florës së zorrës dhe faktorëve të mjedisit. Duhanpirja e rrit rrezikun dhe e rëndon ecurinë — ndërprerja e duhanit është një nga hapat më të rëndësishëm të trajtimit. Stresi mund të ndikojë te simptomat, por nuk e shkakton sëmundjen.

Komplikacionet

Ngushtimet e zorrës (stenozat), fistulat, absceset dhe kequshqyerja. Këto janë arsyeja pse sëmundja duhet ndjekur edhe kur simptomat janë të lehta.

Diagnostikimi

• Analiza gjaku dhe feçesh, përfshirë kalprotektinën fekale.
• Ileokolonoskopia me biopsi — ekzaminon kolonin dhe fundin e zorrës së hollë.
• Imazheria e zorrës së hollë — enterografia me rezonancë magnetike (MR) ose me CT; në raste të zgjedhura ekografia e zorrëve ose kapsula endoskopike (pasi të përjashtohet rreziku i bllokimit).

Diagnoza mbështetet në kombinimin e këtyre të dhënave; asnjë test i vetëm nuk mjafton.

Trajtimi

Synimet janë: kontrolli i inflamacionit, remisioni pa kortikosteroide afatgjata dhe parandalimi i komplikacioneve.

• Kortikosteroidet — për periudha të shkurtra aktiviteti; nuk janë trajtim mbajtës.
• Imunomoduluesit (p.sh. azatioprina, metotreksati).
• Barnat biologjike dhe barnat e synuara me molekula të vogla — për format e mesme dhe të rënda.

Mesalazina me gojë nuk rekomandohet zakonisht për Crohn-in, ndryshe nga koliti ulceroz.

Kirurgjia nevojitet për bllokime, abscese, fistula ose sëmundje që nuk kontrollohet me barna. Ajo trajton komplikacionin, por nuk e shëron përfundimisht sëmundjen; pas operacionit planifikohet ndjekje për zbulimin e hershëm të rikthimit.

Ushqyerja

Dieta përshtatet sipas tolerancës dhe, nëse ka ngushtime, me më pak fibra të forta. Mos hiqni grupe të tëra ushqimesh pa këshillë — kjo mund të shkaktojë kequshqyerje. Kontrollohen rregullisht hekuri, vitamina B12, vitamina D dhe ushqyesit e tjerë.