Çrregullimet e elektroliteve

Shkaqet më të shpeshta

Diarreja dhe të vjellat e zgjatura, djersitja e shumtë, diuretikët (që rrisin humbjen e kaliumit e natriumit), sëmundja kronike e veshkave, çrregullimet hormonale (gjendrat mbiveshkore) dhe insuficienca kardiake. Disa barna për tensionin mund të rrisin kaliumin, sidomos kur funksioni renal është i ulur (shih sëmundjen kronike të veshkave). Pirja e shumtë e ujit me kripë të pakët, te të moshuarit dhe me disa barna, mund të ulë natriumin.

Kaliumi: çfarë ndodh kur ulet ose rritet

Kaliumi mban potencialin elektrik të qelizave. Hipokalemia (kalium i ulët) jep dobësi, kramp, kapsllëk dhe rrahje të parregullta të zemrës. Hiperkalemia (kalium i lartë) shpesh nuk jep simptoma, por mund të shkaktojë aritmi të rrezikshme; zbulohet në analiza dhe në EKG. Kjo është arsyeja pse vlerat e larta kërkojnë vlerësim të shpejtë, me kontrollin e EKG-së (rrahje zemre).

Natriumi dhe uji

Natriumi përcakton shpërndarjen e ujit në trup. Hiponatremia (natrium i ulët) shkakton të përziera, dhimbje koke, konfuzion, dhe kur është e rëndë, kriza konvulsive. Shkaku shpesh është tepricë uji në raport me natriumin, jo mungesë kripe e thjeshtë, ndaj trajtimi varet nga gjendja e lëngjeve. Korrigjimi shumë i shpejtë është i rrezikshëm për sistemin nervor, ndaj bëhet gradualisht dhe me monitorim. Hipernatremia shfaqet kryesisht me dehidrim dhe etje të madhe.

Çfarë mund të bëni për të parandaluar çrregullimet e elektroliteve

Në shumicën e rasteve të lehta, çrregullimet e elektroliteve vijnë nga humbjet e lëngjeve ose nga barnat dhe parandalohen me masa të thjeshta. Gjatë të vjellave, diarresë, temperaturës së lartë ose vapës së fortë, humbja e ujit dhe e kripërave kërkon zëvendësim: solucionet orale të rehidrimit, që përmbajnë kripë dhe sheqer në raport të përshtatshëm, janë më efektive se uji i pastër i vetëm. Te pacientët me insuficiencë kardiake ose të veshkave, sasia e lëngjeve përcaktohet nga mjeku, sepse pirja e tepërt mund të ulë natriumin ose të rëndojë ënjtjen.

Pacientët që marrin diuretikë, frenues të ACE/ARB (barna të tensionit), spironolakton ose suplemente kaliumi kanë nevojë për kontrolle periodike të elektroliteve, zakonisht një deri në dy javë pas fillimit ose ndryshimit të dozës, pastaj çdo 6 muaj deri në një vit. Mos përdorni laksativë në mënyrë të vazhdueshme ose pirje të tepërta të ujit pa arsye. Ushqimi i larmishëm me perime, fruta, bishtajore dhe produkte qumështi siguron kaliumin, magnezin dhe kalciumin e nevojshëm; vetëm në sëmundje të veshkave ose te barnat që e rrisin kaliumin kufizohen disa ushqime (banane, patate, domate, fruta të thata) me udhëzim të mjekut. Sportistët që stërviten gjatë dhe pijnë vetëm ujë në sasi të mëdha mund të zhvillojnë hiponatremi; në ato raste përdoren pije me elektrolite.

Shenjat që duhen njohur dhe çfarë të sillni në vizitë

Simptomat shpesh janë jospecifike: dobësi, lodhje, krampe muskulore, të përziera, dhimbje koke, konfuzion, rrahje të parregullta të zemrës, kapsllëk ose urinim të shumtë. Kjo është arsyeja pse diagnoza vendoset me analizë, jo me simptoma. Kaliumi shumë i lartë ose shumë i ulët mund të ndikojë në EKG dhe të rrezikojë ritmin, ndaj EKG shpesh bëhet njëkohësisht me analizën. Natriumi i ulët me konfuzion ose kriza konvulsive është urgjencë.

Në vizitë sillni listën e plotë të barnave dhe suplementeve (përfshirë diuretikët, laksativët, antiinflamatorët dhe produktet bimore), analizat e mëparshme dhe një përshkrim të lëngjeve që pini dhe humbjeve (diarre, të vjella, djersitje). Pyetjet e dobishme: cili elektrolit është i çrregulluar dhe pse; a lidhet me ndonjë bar; çfarë ushqimi duhet të rris ose kufizoj; kur duhet përsëritur analiza.

Vlerësimi dhe trajtimi

Analiza e gjakut për elektrolite dhe kreatininë, analiza e urinës dhe EKG përcaktojnë shkakun dhe rrezikun. Trajtimi synon shkakun: rregullimi i barnave, plotësimi ose kufizimi i lëngjeve, ndryshime ushqimore, suplemente kaliumi vetëm me udhëzim mjekësor. Mos merrni suplemente kaliumi ose zëvendësues kripe me kalium pa këshillë, sidomos me sëmundje të veshkave. Raste të rënda kërkojnë trajtim spitalor.

Ndjekja bëhet çdo 6 muaj deri në një vit kur ka sëmundje kronike ose barna të rrezikshme, ose më shpejt kur mjeku e çmon të arsyeshme dhe pas ndryshimit të dozës. Kujdesi në Tirana Polyclinic: ofrojmë konsultë nefrologjike, EKG dhe interpretim të analizave.