Insuficienca kardiake

Çfarë ndodh në insuficiencën kardiake

Zemra ka dy punë: të pompojë gjakun drejt trupit dhe të mbushet me gjak të ri midis rrahjeve. Në insuficiencën kardiake njëra ose të dyja këto punë janë të dëmtuara. Pasoja është se organet nuk marrin gjak të mjaftueshëm gjatë përpjekjes, dhe gjaku "ngec" para zemrës: lëngu del nga enët dhe grumbullohet në mushkëri (që jep dispne) dhe në këmbë ose bark (që jep ënjtje).

Mjekët e ndajnë gjendjen sipas fraksionit të ejeksionit (FE), përqindjes së gjakut që ventrikuli i majtë nxjerr gjatë një tkurrjeje, që matet me ekokardiografi. Vlera normale është rreth 55–60%.

• FE e ulur (40% ose më pak): muskuli nuk tkurret mjaftueshëm.
• FE e ruajtur (50% ose më shumë): muskuli tkurret mirë, por është i ngurtë dhe nuk mbushet dot siç duhet; shpesh pas hipertensionit të gjatë, diabetit, moshës ose mbipeshës.
• FE e ndërmjetme (41–49%).

Insuficienca kardiake ekziston edhe kur FE është normale, prandaj diagnoza nuk bazohet kurrë vetëm te një përqindje, por te simptomat, ekzaminimi dhe gjetjet e tjera. Mund të preket kryesisht ana e majtë (dispne), e djathta (ënjtje, barku i fryrë) ose të dyja.

Cilat janë simptomat

Simptomat zakonisht fillojnë gradualisht dhe shpesh i atribuohen moshës ose mungesës së kondicionit:

• Dispne gjatë ecjes ose përpjekjes që më parë kalonte pa vështirësi; me përkeqësimin shfaqet edhe në pushim.
• Vështirësi në frymëmarrje kur shtriheni (flini me më shumë jastëkë) ose zgjim natën me mungesë ajri.
• Lodhje dhe ulje e aftësisë për përpjekje.
• Edemë (ënjtje) e kyçeve dhe e këmbëve, që mbetet një gropëz kur shtypet; ndonjëherë edhe e barkut.
• Shtim i shpejtë në peshë (p.sh. mbi 2 kg në 3 ditë) nga grumbullimi i lëngjeve.
• Kollë e thatë natën, ulje e oreksit, urina e shtuar natën, palpitacione.

Këto shenja mund të kenë edhe shkaqe të tjera (sëmundje të mushkërive, veshkave, anemi, tiroide) dhe duhen vlerësuar, jo trajtuar vetë.

Shkaqet

Insuficienca kardiake është pasojë e një sëmundjeje tjetër, prandaj kërkimi i shkakut është pjesë thelbësore e diagnozës:

• Sëmundja koronare dhe infarkti i mëparshëm, që dëmtojnë muskulin.
• Hipertensioni arterial i gjatë, që e ngurtëson ose e trashë muskulin.
• Sëmundjet e valvulave.
• Kardiomiopatitë (sëmundje të vetë muskulit), disa nga to familjare.
• Aritmitë e zgjatura dhe të shpejta.
• Diabeti, mbipesha, alkooli i tepërt, disa barna kundër kancerit (shih kardio-onkologjinë), sëmundjet e tiroides, anemia, apnea e gjumit.

Si vendoset diagnoza

Kardiologu merr historinë e simptomave, sëmundjet e mëparshme dhe barnat; dëgjon zemrën dhe mushkëritë, mat tensionin dhe peshën dhe kërkon edemë. Pastaj, sipas rastit:

• EKG për ritmin dhe shenjat e një infarkti të mëparshëm ose të trashjes së murit.
• Ekokardiografia është ekzaminimi qendror: tregon FE-në, madhësinë e dhomave, trashësinë e murit dhe valvulat.
• Analizat e gjakut: peptidet natriuretike (BNP ose NT-proBNP) rriten kur zemra është e ngarkuar; një vlerë shumë e ulët e bën diagnozën më pak të mundshme. Rriten edhe nga mosha, fibrilacioni atrial dhe insuficienca renale, prandaj interpretohen me kontekstin. Matet gjithashtu funksioni i veshkave, elektrolitet, hemoglobina, tiroidja, hekuri.
• Kur nevojitet: radiografia e gjoksit, ekzaminime për iskeminë ose arteriet koronare, rezonanca magnetike e zemrës dhe kateterizimi. Këto kryhen në qendra të specializuara dhe rekomandohen vetëm kur ndikojnë në vendim.

Rezultatet interpretohen së bashku; një analizë ose një ekzaminim i vetëm rrallë mjafton.

Si trajtohet

Qëllimet janë të lehtësohen simptomat, të parandalohen shtrimet në spital dhe të zgjatet jeta. Trajtimi përshtatet me llojin e insuficiencës dhe shkakun.

• Barnat. Kur FE është e ulur, përdoren zakonisht kombinime të katër grupeve që e kanë provuar efektin në jetëgjatësi: frenuesit e ACE ose ARNI (ose ARB), beta-bllokuesit, antagonistët e mineralokortikoideve dhe frenuesit e SGLT2. Diuretikët e largojnë lëngun e tepërt dhe lehtësojnë dispnenë dhe ënjtjen, por nuk ndikojnë vetë në prognozë. Kur FE është e ruajtur, theksi është te frenuesit e SGLT2, diuretikët dhe trajtimi i hipertensionit, diabetit, fibrilacionit atrial dhe shkaqeve të tjera. Dozat rregullohen gradualisht dhe me kontrolle të veshkave dhe kaliumit.
• Trajtimi i shkakut: rivaskularizimi në sëmundjen koronare, ndërhyrja në valvulat, kontrolli i ritmit.
• Pajisje dhe ndërhyrje të specializuara te pacientë të përzgjedhur (defibrilatorë, resinkronizim kardiak, ndërhyrje në valvula) që vendosen nga qendrat e specializuara.
• Kujdesi i përditshëm: peshim çdo mëngjes pas urinimit dhe me të njëjtën peshore; moderim i kripës (shmangni ushqimin e kripur dhe të përpunuar); lëngje sipas këshillës së mjekut (kufizimi nuk është i nevojshëm për të gjithë); pa duhan dhe pa alkool të tepërt; aktivitet fizik i rregullt i dozuar; vaksinat kundër gripit dhe pneumokokut; marrje e rregullt e barnave.

Shmangni antiinflamatorët si ibuprofeni, diklofenaku dhe të ngjashmit pa pyetur mjekun: mbajnë ujë dhe mund ta përkeqësojnë insuficiencën. Mos ndryshoni vetë dozat e barnave.

Ndjekja dhe kur të kontaktoni mjekun

Kontrollet vlerësojnë simptomat, peshën, tensionin, funksionin e veshkave, kaliumin dhe nevojën për ekzaminime të reja, përfshirë ekokardiografi të përsëritur kur ndryshon klinika ose pas ndryshimit të trajtimit. Merrni me vete listën e barnave, ditarin e peshës dhe rezultatet e mëparshme; tregoni nëse aktivitetet e zakonshme janë bërë më të vështira.

Kontaktoni mjekun pa pritur kontrollin rutinë nëse pesha rritet shpejt (mbi 2 kg në 3 ditë), dispneja ose edema shtohen, nuk mund të flini të shtrirë, ose shfaqen marramendje dhe rënie e tensionit.