Sëmundja koronare dhe angina pectoris

Çfarë është sëmundja koronare

Zemra është një muskul që punon pa pushim dhe ka nevojë për oksigjen të vazhdueshëm. Oksigjenin ia sjellin arteriet koronare, dy enë kryesore (me degët e tyre) që e ndjekin sipërfaqen e zemrës. Kur këto arterie ngushtohen, muskuli merr më pak gjak nga sa i duhet, sidomos kur zemra punon më shumë, p.sh. gjatë ecjes së shpejtë, ngjitjes së shkallëve, emocioneve të forta apo në të ftohtë.

Shkaku më i shpeshtë i ngushtimit është ateroskleroza: me vite, në murin e brendshëm të arterieve ngrihen pllaka të përbëra nga kolesterol, qeliza inflamatore dhe inde fibroze. Pllakat e vogla nuk japin simptoma, por ato më të mëdha e kufizojnë rrjedhjen e gjakut. Një pllakë mund edhe të çahet dhe të krijojë një tromb që e mbyll arterien; ky është mekanizmi i infarktit të miokardit.

Jo çdo angina vjen nga pllaka të mëdha. Disa pacientë kanë spazëm të arterieve (arteria ngushtohet përkohësisht, shpesh në pushim ose natën) ose çrregullim të enëve të vogla të zemrës, ndërsa arteriet kryesore duken pa ngushtime të rëndësishme në ekzaminime. Këto forma dallohen me ekzaminime të posaçme dhe trajtohen ndryshe.

Si ndihet angina

Angina përshkruhet shumë më shpesh si presion, shtrëngim, rëndesë ose djegie pas sternumit sesa si dhimbje therëse. Pacientët thonë shpesh "më ka vënë dikush një gur mbi gjoks" ose "më shtrëngon një rrip". Diskomforti torakal mund të përhapet në krahun e majtë (ose të dy krahët), qafë, nofull, shpinë ose në pjesën e sipërme të stomakut, dhe mund të shoqërohet me dispne, lodhje të papritur, të përzier ose djersë.

Angina e qëndrueshme ka tre veçori: shfaqet gjatë një përpjekjeje ose emocioni të ngjashëm çdo herë (p.sh. pas 200 metrave ecje ose një kati shkallë), zgjat zakonisht disa minuta, dhe kalon me pushim ose me nitroglicerinë nën gjuhë. Kjo formë është e rëndësishme, por zakonisht jep kohë për vlerësim të planifikuar.

Angina e paqëndrueshme është ndryshe: dhimbja shfaqet për herë të parë, shfaqet në pushim, bëhet më e shpeshtë, më e fortë ose zgjat më shumë se zakonisht. Kjo mund të jetë paralajmërim i infarktit dhe kërkon vlerësim të menjëhershëm. Nëse dhimbja në pushim zgjat më shumë se disa minuta, telefononi 127.

Te gratë, të moshuarit dhe diabetikët shenjat mund të jenë më pak tipike: vetëm dispne gjatë përpjekjes, lodhje e pazakontë, të përzier ose dhimbje në shpinë apo nofull. Këto simptoma nuk duhen shpjeguar vetëm me "moshën" ose "nervat" pa vlerësim.

Cilët janë faktorët e rrezikut

Sëmundja koronare zhvillohet nga bashkëveprimi i disa faktorëve, shumë prej të cilëve mund të ndryshohen:

• Duhanpirja dëmton murin e arterieve dhe e bën gjakun më të prirur për trombe. Rreziku ulet shpejt pas ndërprerjes.
• Hipertensioni arterial e ngarkon murin e enëve dhe zemrën vetë.
• Dislipidemia: LDL-kolesteroli i lartë është shkaku kryesor i pllakave; trigliceridet e larta dhe HDL-kolesteroli i ulët shtojnë rrezikun.
• Diabeti përshpejton aterosklerozën dhe e bën angina më pak të dukshme (shih diabeti dhe zemra).
• Mbipesha, mungesa e aktivitetit fizik, ushqimi i pasur me yndyrna të ngopura dhe kripë, stresi kronik dhe alkooli i tepërt.
• Anamneza familjare: sëmundja koronare e hershme te të afërmit e gradës së parë (meshkuj nën 55 vjeç, femra nën 65) rrit rrezikun.
• Mosha dhe gjinia: rreziku rritet me moshën dhe te gratë pas menopauzës.

Kontrolli i këtyre faktorëve është po aq i rëndësishëm sa barnat që përshkruhen për angina.

Si vlerësohet te kardiologu

Vizita fillon me historinë e hollësishme: ku ndodh dhimbja, çfarë e nxit, sa zgjat, çfarë e lehtëson, nga kur ka filluar dhe nëse po ndryshon. Shpesh karakteri i dhimbjes është ndihma më e madhe për diagnozën. Pasojnë ekzaminimi klinik, matja e tensionit dhe vlerësimi i faktorëve të rrezikut.

Ekzaminimet themelore, sipas rastit:

• EKG-ja regjistron aktivitetin elektrik të zemrës. Mund të tregojë shenja të iskemisë ose të një infarkti të mëparshëm, por në qetësi mund të dalë krejt normale.
• Ekokardiografia tregon forcën e tkurrjes së zemrës, trashësinë e murit dhe valvulat; ndihmon gjithashtu për të përjashtuar shkaqe të tjera të dhimbjes ose dispnesë.
• Analizat e gjakut: profili lipidik, glicemia ose HbA1c, hemoglobina, funksioni i veshkave dhe tiroides.
• Holter EKG, kur dyshohet për aritmi ose dhimbje në qetësi.

Një EKG normale në qetësi nuk e përjashton sëmundjen koronare, sepse arteriet e ngushtuara shkaktojnë iskemi kryesisht gjatë përpjekjes. Kur dyshimi mbetet, kardiologu mund të rekomandojë ekzaminime që tregojnë furnizimin e zemrës me gjak ose pamjen e arterieve (p.sh. teste me ngarkesë dhe imazheri, tomografia e arterieve koronare ose koronarografia). Këto kryhen në qendra të specializuara; specialistët tanë i rekomandojnë kur kanë indikacion dhe interpretojnë rezultatin me ju.

Si trajtohet

Trajtimi ka dy qëllime: të lehtësojë simptomat dhe të ulë rrezikun e infarktit dhe të vdekjes. Ai përbëhet nga katër pjesë që punojnë bashkë.

1. Mënyra e jetesës. Ndërprerja e plotë e duhanit; ushqim i ngjashëm me atë mesdhetar (perime, fruta, drithëra të plota, vaj ulliri, peshk, pak mish të kuq dhe kripë); peshë e shëndetshme; aktivitet fizik i rregullt sipas aftësisë dhe këshillës së mjekut; pak alkool. Rehabilitimi kardiak ndihmon shumë pas ngjarjeve koronare.

2. Barnat për uljen e rrezikut. Statinat (shpesh me barna të tjera) ulin LDL-kolesterolin dhe stabilizojnë pllakat; për pacientët me sëmundje koronare udhëzimet evropiane synojnë vlera shumë të ulëta të LDL-së. Aspirina ose barnat e tjera antiagregante parandalojnë trombet; kontrolli i tensionit dhe i diabetit janë po aq të rëndësishëm.

3. Barnat kundër simptomave. Beta-bllokuesit, bllokuesit e kanaleve të kalciumit dhe nitratet ulin punën e zemrës ose zgjerojnë arteriet. Nitroglicerina nën gjuhë përdoret për krizën: ndaloni aktivitetin dhe uluni, përdoreni sipas udhëzimit të mjekut; nëse dhimbja nuk kalon pas 5 minutash, përsëriteni një herë; nëse nuk kalon 5 minuta pas dozës së dytë, telefononi 127. Mos e përdorni nëse keni marrë barna për mosfunksionim erektil (frenues të PDE5), pa u këshilluar me mjekun.

4. Rivaskularizimi. Kur simptomat vazhdojnë pavarësisht barnave, ose kur arteriet kanë ngushtime të rëndësishme që lidhen me rrezik më të lartë, mjeku mund të propozojë angioplastikë me stent (zgjerim i arteries me kateter dhe vendosje e një rrjete metalike) ose bypass koronar (kirurgji që krijon një rrugë të re për gjakun). Zgjedhja varet nga numri dhe vendndodhja e ngushtimeve, diabeti dhe funksioni i zemrës dhe vendoset në bashkëpunim me kardiokirurgun dhe pacientin.

Mos filloni dhe mos ndërprisni barna me nismën tuaj, as kur ndiheni mirë: shumë prej tyre nuk japin ndjesi, por mbrojnë zemrën. Mbani gjithmonë me vete listën e barnave.

Ndjekja dhe kur të rikontaktoni mjekun

Pas diagnozës, ndjekja e rregullt vlerëson simptomat, tolerancën e barnave, tensionin, kolesterolin dhe sheqerin. Kontaktoni kardiologun pa pritur kontrollin rutinë nëse dhimbja shfaqet më shpesh, ndodh me përpjekje më të vogël, zgjat më shumë ose nitroglicerina duhet përdorur më shpesh; nëse shfaqen dispne, ënjtje (edemë) e këmbëve, marramendje ose të fikët, ose nëse keni efekte anësore nga barnat.