Kolla kronike

Çfarë është kolla dhe kur quhet kronike

Kolla është refleks mbrojtës që pastron rrugët e frymëmarrjes nga sekrecionet dhe irrituesit. Ajo aktivizohet nga receptorë në fyt, trake dhe bronke dhe drejtohet nga qendra e kollës në trungun e trurit. Klasifikimi sipas kohëzgjatjes ndihmon në orientimin e shkakut: kolla akute zgjat deri në tri javë dhe është pothuajse gjithmonë pasojë e një infeksioni viral të rrugëve të sipërme; kolla subakute zgjat 3 deri në 8 javë, shpesh pas një infeksioni; kolla kronike zgjat më shumë se 8 javë dhe kërkon vlerësim të strukturuar.

Kolla kronike është një nga arsyet më të shpeshta të vizitave te pneumologu. Ajo nuk është sëmundje në vetvete, por simptomë e një ose disa gjendjeve, dhe puna e mjekut është të gjejë dhe të trajtojë shkaqet.

Cilat janë shkaqet e mundshme

Në praktikë, shumica e kollave kronike te të rriturit që nuk pinë duhan dhe kanë radiografi normale vijnë nga tri shkaqe, shpesh të bashkëekzistuara:

• astma ose inflamacioni eozinofilik i rrugëve të frymëmarrjes, përfshirë formën ku kolla është e vetmja simptomë;
• sindroma e kollës nga rrugët e sipërme: rinit dhe sinusit, me rrjedhje të sekrecioneve pas fytit;
• refluksi gastroezofageal, veçanërisht kur ka simptoma tipike (djegie, regurgitim), por ndonjëherë edhe pa to (shih refluksin gastroezofageal).

Shkaqe të tjera: duhani, ekspozimet irrituese dhe SPOK; disa barna, sidomos frenuesit e enzimës konvertuese të angiotenzinës (ACE), të përdorur në hipertension dhe insuficiencë të zemrës: shkaktojnë një kollë të thatë, të cilës mjeku i kardiologjisë i gjen zakonisht alternativë; infeksione të zgjatura, bronkiektazi (zgjerim i bronkeve me sekrecione të përsëritura), tuberkulozi, sëmundje intersticiale të mushkërive, insuficienca e zemrës dhe tumoret. Pas disa infeksioneve, përfshirë pertusisin, kolla mund të vazhdojë javë të tëra.

Mund të ketë disa faktorë njëkohësisht. Nuk është e saktë të supozohet se çdo kollë është nga alergjia ose refluksi: kjo çon në trajtime të gabuara dhe vonon diagnozën e shkaqeve të rënda.

Kur duhet pneumologu dhe cilat janë shenjat alarmante

Kërkoni vizitë nëse kolla vazhdon mbi tri javë, përsëritet ose përkeqësohet. Disa shenja kërkojnë vlerësim pa vonesë: gjak në sekrecione (hemoptizi), humbje e pashpjeguar në peshë, ethe të vazhdueshme, djersitje të natës, dispne e re, ngjirje e zërit që zgjat, vështirësi në gëlltitje, pneumoni të përsëritura, moshë mbi 45 vjeç me duhanpirje, dhe çdo gjetje jonormale në ekzaminim ose në imazheri. Njoftoni mjekun për duhanpirjen, ekspozimet në punë, udhëtimet, kontaktet me persona të sëmurë dhe të gjitha barnat që merrni.

Si bëhet vlerësimi

Mjeku shqyrton kohëzgjatjen, nëse kolla është e thatë ose me sekrecione, çfarë e nxit (ushqimi, pozicioni shtrirë, ajri i ftohtë, aktiviteti), dhe simptomat shoqëruese. Sipas indikacionit, spirometria kryhet në klinikë, ndërsa radiografia e toraksit mund t’ju rekomandohet në një qendër tjetër; ajo është ekzaminimi i parë imazherik te çdo kollë kronike. Sipas rastit, nevojiten analiza gjaku, ekzaminim i sekrecioneve ose testime të tjera. CT-ja nuk kërkohet automatikisht për çdo kollë kronike; rekomandohet kur ka arsye klinike ose kur radiografia është jonormale.

Si trajtohet

Trajtimi synon shkakun dhe faktorët që e mbajnë kollën: trajtim antiinflamator inhalator për astmën, trajtim i rinitit, masat për refluksin, ndërprerja e duhanit, ndryshimi i barit që shkakton kollën. Antibiotikët dhe barnat kundër aciditetit nuk duhen përdorur rutinë pa indikacion; vlerësimi i përgjigjes pas disa javësh trajtim të synuar është pjesë e diagnozës.

Në disa raste, ndjeshmëria e shtuar e refleksit të kollës (sindroma e hipersensitivitetit të kollës) kontribuon në vazhdimin e simptomave edhe pasi shkaqet janë trajtuar. Nëse kolla mbetet pas vlerësimit dhe trajtimit të shkaqeve, mund të nevojitet kujdes i specializuar: terapi e të folurit për kontrollin e kollës dhe, në raste të përzgjedhura, barna që ulin ndjeshmërinë e refleksit.

Çfarë mund të bëni

Shmangni duhanin dhe irrituesit. Shënoni kohën e shfaqjes, nxitësit dhe simptomat shoqëruese; kjo e ndihmon mjekun të orientojë shkakun. Mos ndërprisni një bar të përshkruar vetëm sepse dyshoni se shkakton kollë; diskutoni me mjekun, i cili mund ta zëvendësojë. Pini mjaftueshëm lëngje dhe shmangni sirupet e kollës pa këshillë, sepse ato nuk e trajtojnë shkakun. Kontrollet e rregullta, çdo 6 muaj deri në një vit ose më shpejt kur mjeku e çmon të arsyeshme, vlerësojnë ecurinë kur shkaku është kronik.

Kujdesi në Tirana Polyclinic: ofrojmë konsultë pneumologjike, spirometri sipas indikacionit dhe interpretim të analizave e të materialeve imazherike të kryera në klinika të tjera. Kur nevojitet, vlerësimi koordinohet me gastro-hepatologjinë ose specialitete të tjera.