Ekstrasistolat: rrahje të parakohshme të zemrës

Çfarë janë ekstrasistolat

Ritmi normal i zemrës komandohet nga një grup qelizash të specializuara në atriumin e djathtë, nyja sinusale, që prodhon një impuls elektrik rreth 60–100 herë në minutë në qetësi. Impulsi përhapet nëpër atriume, pastaj nëpër ventrikuj dhe e bën zemrën të tkurret në mënyrë të rregullt.

Ekstrasistola është një rrahje që vjen para kohe, sepse një grup qelizash jashtë nyjes sinusale “shkrep” një impuls të hershëm. Sipas vendit ku lind impulsi dallojmë:

• Ekstrasistola atriale (supraventrikulare): lind në atriume;
• Ekstrasistola ventrikulare: lind në ventrikujt, dhomat që pompojnë gjakun drejt trupit dhe mushkërive.

Të dyja llojet janë të zakonshme edhe te njerëz krejtësisht të shëndetshëm dhe mund të ndodhin në çdo moshë, edhe pse bëhen më të shpeshta me kalimin e viteve. Ato nuk janë të njëjta me një aritmi të qëndrueshme, siç është fibrilacioni atrial: ekstrasistolat janë rrahje të veçanta, ndërsa aritmitë janë ritme të zgjatura.

Si ndihen dhe pse ndodh “kapërcimi”

Shumë njerëz nuk ndiejnë asgjë dhe ekstrasistolat zbulohen rastësisht në një EKG ose gjatë matjes së pulsit. Kur ndihen, përshkruhen si:

• ndjesia se zemra “kapërcen” ose “ndalon” një çast;
• një “rrahje e fortë”, goditje ose tundje në gjoks apo në fyt;
• një rrahje e vonuar që pasohet nga një rrahje të fortë;
• herë pas here, lehtësim ose lodhje e shkurtër pas episodit.

Ky mekanizëm ka shpjegim. Pas rrahjes së parakohshme zemra zakonisht bën një pauzë të vogël, sepse sistemi elektrik duhet të rikthehet. Gjatë pauzës ventrikuli mbushet me më shumë gjak se zakonisht, kështu që rrahja e radhës është më e fuqishme. Ajo që ndiejmë nuk është “rrahja që mungon”, por rrahja e fortë që vjen pas saj. Rrahja e parakohshme vetë shpesh është aq e dobët sa nuk e ndiejmë, madje mund të mos kalojë si puls në kyçin e dorës.

Ekstrasistolat ndihen më shumë kur jeni të qetë, shtrirë ose para gjumit, sepse nuk ka zhurmë tjetër që e zë vëmendjen. Te disa persona zhduken gjatë ushtrimeve fizike, kur zemra rreh më shpejt.

Çfarë i nxit

Në shumicën e rasteve nuk gjendet një shkak i vetëm, por disa faktorë e rrisin shpeshtësinë e tyre:

• Stresi, ankthi, lodhja dhe mungesa e gjumit, që rrisin aktivitetin e sistemit nervor simpatik;
• Kafeina (kafe, çaj, pije energjike), nikotina dhe alkooli;
• disa barna: dekongjestionues (p.sh. pseudoefedrina), disa bronkodilatatorë dhe barna për dietë, droga stimuluese;
• çrregullime të elektroliteve (kaliumi, magnezi) si pas të vjellave, diarresë ose përdorimit të diuretikëve;
• gjendje mjekësore: anemia, hipertiroidizmi, ethja, hipoksia, apnea e gjumit;
• sëmundje të zemrës: sëmundja koronare, infarkti i mëparshëm, kardiomiopatitë, sëmundjet e valvulave, insuficienca kardiake, hipertensioni arterial i pakontrolluar;
• pas ngrënies së bollshme ose gjatë refluksit gastroezofageal, sepse nervi vagus mund ta irritojë ritmin.

Për këtë arsye vlerësimi nuk përqendrohet vetëm te rrahjet, por te e gjithë pamja: simptomat, barnat që merrni, zakonet dhe zemra vetë.

Si vlerësohen

Qëllimi i kardiologut është të përgjigjet në dy pyetje: a janë ekstrasistolat vërtet ekstrasistola (dhe jo një aritmi tjetër), dhe a ka një sëmundje tjetër në zemër që i shkakton ose i bën të rëndësishme.

• Historia dhe ekzaminimi klinik: kur ndodhin, sa zgjasin, çfarë i nxit, a kanë pasur të fikët, dhimbje gjoksi ose dispne; a ka histori familjare të vdekjes së papritur ose të sëmundjeve të zemrës; çfarë barnash dhe pije stimuluese merrni.
• EKG-ja e qetësisë mund të kapë ekstrasistola nëse ndodhin në atë çast, por një EKG normale nuk i përjashton, sepse kohëzgjatja e regjistrimit është vetëm disa sekonda.
• Holter EKG (24–48 orë) regjistron ritmin gjatë ditës e natës dhe ndihmon për të numëruar ekstrasistolat dhe për të parë nëse lidhen me aktivitetin ose simptomat. Për ekstrasistolat ventrikulare, përqindja e rrahjeve të parakohshme nga të gjitha rrahjet e ditës (“barra”) është një nga treguesit më të rëndësishëm.
• Ekokardiografia vlerëson strukturën e zemrës, forcën e tkurrjes dhe valvulat. Është e rëndësishme sidomos kur ekstrasistolat janë të shpeshta ose kur ka simptoma të tjera.
• Analizat e gjakut: hemoglobina, elektrolitet (kaliumi, magnezi), funksioni i tiroides dhe i veshkave, sipas rastit.
• Në raste të përzgjedhura, kur dyshohet për sëmundje të mëtejshme të zemrës ose barra është e lartë, mund të rekomandohen ekzaminime shtesë në qendra të specializuara, si rezonanca magnetike e zemrës ose testet me ngarkesë.

Vlerësimi shpesh është i qetë: te një person pa simptoma alarmante, me EKG dhe ekokardiografi normale dhe me ekstrasistola të rralla, nuk nevojitet më shumë.

Kur janë të padëmshme dhe kur nuk duhen anashkaluar

Te zemra e shëndetshme, ekstrasistolat e rralla zakonisht nuk e rrisin rrezikun për sëmundje të rënda dhe nuk kërkojnë trajtim. Qetësimi, shpjegimi i mekanizmit dhe ndryshimi i zakoneve janë shpesh pjesa më e rëndësishme e trajtimit.

Ka situata kur kërkohet vëmendje më e madhe:

• kur ekstrasistolat ventrikulare janë shumë të shpeshta (rrahje të parakohshme që zënë një pjesë të konsiderueshme të rrahjeve të ditës), sepse në një pjesë të pacientëve, me kohë, mund ta dobësojnë muskulin e zemrës. Kjo kontrollohet me Holter dhe ekokardiografi të përsëritura;
• kur ndodhin në seri (disa radhazi) ose shoqërohen me të fikët, dhimbje gjoksi apo dispne;
• kur ka sëmundje të njohur të zemrës (infarkt i mëparshëm, kardiomiopati, insuficiencë kardiake);
• kur ka histori familjare të vdekjes së papritur në moshë të re ose të kardiomiopative trashëgimore;
• kur ekstrasistolat atriale shpeshta shoqërohen me episode të rregullta ose të parregullta të zgjatura, që mund të jenë fibrilacion atrial.

Në këto raste, kardiologu mund të vendosë vëzhgim më të ngushtë, ekzaminime shtesë ose trajtim.

Si trajtohen

Shumica e njerëzve nuk kanë nevojë për barna. Hapat e mëposhtëm renditen sipas rëndësisë:

1. Heqja e nxitësve të dukshëm: ulni kafeinën, alkoolin dhe nikotinën, flini mjaftueshëm, kontrolloni nëse ndonjë ilaç i marrë (me recetë ose pa recetë) mund të ndikojë. Mos ndërprisni ilaçet e përshkruara pa pyetur mjekun.
2. Trajtimi i gjendjeve shoqëruese: anemia, hipertiroidizmi, çrregullimet e elektroliteve, apnea e gjumit, hipertensioni, refluksi gastroezofageal, sëmundja koronare ose valvulare.
3. Aktiviteti fizik i rregullt dhe teknikat e relaksimit zakonisht ndihmojnë; ushtrimet nuk janë të ndaluara për shumicën e njerëzve me ekstrasistola të izoluara, por duhen diskutuar me mjekun nëse ka sëmundje zemre ose të fikët.
4. Barnat: kur simptomat janë shqetësuese ose ekstrasistolat janë shumë të shpeshta, mjeku mund të përshkruajë beta-bllokues ose barna të tjera antiaritmike. Ato zgjidhen individualisht dhe kërkojnë kontroll mjekësor.
5. Ablacioni me kateter: në raste të rralla, kur ekstrasistolat ventrikulare janë shumë të shpeshta, vazhdojnë pavarësisht barnave ose e dobësojnë zemrën, mund të propozohet një procedurë që “çaktivizon” pikën ku lind impulsi. Kryhet nga elektrofiziologë në qendra të specializuara.

Mos merrni barna antiaritmike ose suplemente kaliumi vetë; një nivel i gabuar i tyre mund të jetë i rrezikshëm.

Si të përgatiteni për vizitën

Mbani një ditar të shkurtër për një javë: kur ndodhin ndjesitë, sa zgjasin, çfarë po bënit (pushim, ushtrim, pas kafes, para gjumit) dhe nëse kishte simptoma të tjera. Është e dobishme të ndiqni pulsin gjatë episodit, ose të regjistroni një EKG nëse keni pajisje të përshtatshme. Sillni listën e barnave dhe suplementeve, si dhe çdo EKG, Holter ose ekokardiogram të mëparshëm.

Kontaktoni kardiologun pa vonesë nëse episodet bëhen më të shpeshta, zgjasin më shumë ose shoqërohen me të fikët, dhimbje gjoksi apo dispne.